"देव? छे!" परग्रहावरील अंतराळवीर

 

लेखक : बाळ भागवत

प्रकाशक : मेहता पब्लिशिंग हाऊस

पृष्ठे- १७०, मूूल्य- २०० रुपये 

## रहस्य, विज्ञान आणि श्रद्धेचा रंजक प्रवास: बाळ भागवत यांच्या 'देव? छे! परग्रहावरील अंतराळवीर'!!!

नमस्कार वाचक मित्रांनो,

अनेकदा रात्रीच्या शांत अंधारात आकाशाकडे पाहत असताना डोक्यात एक विचार चमकून जातो—'या अनंत विश्वात आपण खरोखरच एकटे आहोत का?' हाच प्रश्न जेव्हा मानवी इतिहासाच्या, पुराणांच्या आणि धर्मग्रंथांच्या पानातून शोधण्याचा प्रयत्न केला जातो, तेव्हा बुद्धीला एक वेगळीच दिशा मिळते. नुकतंच माझ्या वाचनात आलेलं एक विलक्षण पुस्तक म्हणजे ज्येष्ठ लेखक बाळ भागवत यांचे **'देव? छे! परग्रहावरील अंतराळवीर'**. हे पुस्तक केवळ वाचायचं म्हणून मी हातात घेतलं होतं, पण पहिल्या प्रकरणापासूनच या पुस्तकाने मला अशा एका विश्वात नेऊन सोडलं की जिथे विज्ञान, इतिहास आणि अध्यात्म यांच्या सीमा अंधुक होतात. एखाद्या उत्कंठावर्धक कादंबरीसारखा वाहणारा हा वैचारिक प्रवास मी आज तुमच्यासमोर मांडत आहे.

---

### मांडणी आणि मध्यवर्ती कल्पना: एक नवा दृष्टिकोन

हे पुस्तक म्हणजे स्विस लेखक 'एरिक फॉन डेनिकेन' यांच्या जगप्रसिद्ध 'प्राचीन अंतराळवीर' (Ancient Astronauts) सिद्धांताची मराठी वाचकांसाठी केलेली अतिशय रंजक आणि अभ्यासपूर्ण मांडणी आहे.

आपल्या पूर्वजांनी ज्यांना 'देव' मानले, पूजले, ज्यांच्या चमत्कारांच्या कथा आपण पिढ्यानपिढ्या ऐकत आलो, ते खरोखरच अद्भुत शक्ती असलेले देव होते की मानवापेक्षा अधिक प्रगत असलेल्या दुसऱ्या ग्रहावरील (Alien) अंतराळवीर? हा या पुस्तकाचा केंद्रबिंदू आहे. विसाव्या शतकात मानवाने चंद्रावर पाऊल ठेवले, उपग्रह सोडले आणि अंतराळप्रवास शक्य करून दाखवला. जर हे आपण केवळ ६०-७० वर्षांत करू शकलो, तर अब्जावधी वर्षांपूर्वी इतर कुठल्यातरी ग्रहावरील प्रगत संस्कृतीने पृथ्वीला भेट दिली असण्याची शक्यता नाकारता कशी येईल? लेखक हाच धागा पकडून इतिहासाचे एकेक पान उलटत जातात.

---

### पुरावे आणि गूढ चमत्कारांचे वैज्ञानिक विश्लेषण

पुस्तकाची ओघवती भाषाशैली वाचकाला खिळवून ठेवते. लेखकाने कोरड्या विज्ञानाची जंत्री न मांडता एखाद्या रहस्यमय कथेसारखे पुरावे समोर ठेवले आहेत:

* **प्राचीन गुहाचित्रे आणि नक्षीकाम:** जगातील अनेक दुर्गम गुहांमध्ये हजारो वर्षांपूर्वीची अशी चित्रे आढळतात, ज्यामध्ये माणसांसारख्या आकृत्यांनी डोक्यावर गोल शिरस्त्राण (Helmets) घातले आहे, ज्यातून वायर्स किंवा अँटेना बाहेर आलेले दिसतात. आजचा स्पेससूट आणि त्या चित्रांमधील साम्य अचंबित करणारे आहे.

* **विमानांचे आणि शस्त्रास्त्रांचे वर्णन:** रामायण-महाभारतातील 'पुष्पक विमान' किंवा अग्निबाण, तसेच पाश्चात्त्य ग्रंथांमधील आकाशातून अग्नी आणि धूर ओकत येणारे रथ—या गोष्टी केवळ कल्पनाविलास आहेत की प्राचीन काळच्या अडाणी मानवाने स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहिलेल्या 'स्पेसशिप्स' चे केलेले साधे वर्णन?

* **अशक्य वाटणारे वास्तुकला चमत्कार:** इजिप्तचे पिरॅमिड्स किंवा दक्षिण अमेरिकेतील प्रचंड पाषाण रचना, ज्या काळामध्ये आधुनिक क्रेन किंवा साधने नव्हती, तेव्हा इतके प्रचंड दगड मिलीमीटरच्या अचूकतेने कसे गोठवले गेले?

लेखक बाळ भागवत प्रत्येक मुद्द्यावर वाचकाला विचार करायला भाग पाडतात. ते म्हणतात की, जेव्हा एखादी प्रगत संस्कृती मागास संस्कृतीसमोर येते, तेव्हा मागास संस्कृतीच्या नजरेत प्रगत तंत्रज्ञान हे 'चमत्कार' आणि ते तंत्रज्ञान वापरणारा माणूस हा 'देव' बनतो.

---

### लेखकाची भाषाशैली आणि मांडणीचे वैशिष्ट्य

या पुस्तकाची सर्वांत मोठी ताकद म्हणजे त्याची 'ओघवती भाषाशैली'. बाळ भागवत यांनी हा वैज्ञानिक आणि वैचारिक विषय मांडताना मराठी भाषेचे सौंदर्य कुठेही कमी पडू दिलेले नाही. त्यांची वाक्यरचना एखाद्या कादंबरीप्रमाणे वाहती आहे. क्लिष्ट वैज्ञानिक संकल्पना त्यांनी अत्यंत सोप्या आणि रंजक उदाहरणांतून स्पष्ट केल्या आहेत.

पुस्तकात कुठेही अंधश्रद्धेवर विनाकारण टोकाची टीका नाही किंवा विज्ञानाचा अवाजवी आव आणलेला नाही. अत्यंत तटस्थपणे, पुराव्यांच्या आणि तर्कांच्या आधारे मानवी इतिहासाकडे पाहण्याचा एक नवा चष्मा लेखक वाचकाला बहाल करतो.

---

### एका ब्लॉगर नजरेतून...

> **"माणसाचा भविष्यकाळ उज्वल आहे, पण त्यासाठी अंतराळ संशोधन आणि अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टी शक्यतेत उतरवण्याचे धैर्य आपल्याकडे हवे."**

वैयक्तिक पातळीवर मला या पुस्तकाने खूप अंतर्मुख केले. आपण ज्या गोष्टींना 'काल्पनिक दंतकथा' म्हणून सोडून देतो, त्यामागे एक खूप मोठा ऐतिहासिक आणि वैज्ञानिक वारसा लपलेला असू शकतो, याची जाणीव हे पुस्तक करून देते. हे केवळ परग्रहावरील जीवांचे अस्तित्व शोधणारे पुस्तक नाही, तर मानवी जिज्ञासू वृत्तीला दिलेली एक साद आहे.

तुमच्यातील वाचकाला, विचारवंताला आणि विज्ञानाची आवड असणाऱ्या संवेदनशील मनाला तृप्त करण्याची क्षमता या पुस्तकात नक्कीच आहे. जर तुम्हाला जुन्याच चौकटी मोडून नव्या दृष्टिकोनातून विश्वाकडे पाहायचे असेल, तर हे पुस्तक तुमच्या संग्रही असायलाच हवे!

संदीप प्रकाश जाधव

"झुंज"

 

लेखक : ना. सं. इनामदार

प्रकाशक : कॉन्टिनेन्टल पब्लिकेशन

पृष्ठे- ५६८, मूूल्य- ५०० रुपये  

# सह्याद्रीच्या छातीवर कोरलेली एक स्वाभिमानी लढाई: ना. सं. इनामदार यांच्या ‘झुंज’ कादंबरीचा रसास्वाद

नमस्कार पुस्तकप्रेमी मित्रांनो!

इतिहास म्हटला की आपल्या डोळ्यांसमोर येतात तलवारींचे खणखणाट, आक्रमक चढाया आणि विजयाचे जयघोष. पण इतिहास केवळ पराक्रमाचा नसतो; तो असतो माणसांच्या मनातील संघर्षाचा, मूल्यांच्या जपणुकीचा आणि स्वाभिमानासाठी दिलेल्या लढ्याचा. मराठी ऐतिहासिक कादंबरी जगतात ज्या लेखकाने आपल्या लेखणीने इतिहासातील पात्रांना जिवंत केले, ते नाव म्हणजे आदरणीय ना. सं. इनामदार. नुकतीच मी त्यांची ‘झुंज’ ही अजरामर कादंबरी पुन्हा एकदा एका दमात वाचून पूर्ण केली. पुस्तक संपवून बाजूला ठेवल्यावरही मनात एकच विचार चक्रावत राहिला—"स्वाभिमानाची किंमत काय असते?" आजच्या या ब्लॉगमध्ये मी तुम्हाला याच वादळी कादंबरीच्या विश्वात घेऊन जाणार आहे.

## ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि कथेचे नायक: यशवंतराव होळकर

कादंबरीचे शीर्षक ‘झुंज’ अत्यंत सूचक आणि प्रभावी आहे. ही झुंज केवळ दोन सैन्यांमधली नाही, तर ही झुंज आहे एका एकाकी योद्ध्याची परकीय आक्रमकांविरुद्ध आणि स्वतःच्याच माणसांच्या गद्दारीविरुद्ध. या कादंबरीचे नायक आहेत—**'मराठशाहीचा शेवटचा दिमाखदार सूर्य' म्हणजेच श्रीमंत यशवंतराव होळकर!**

जेव्हा मराठा साम्राज्य अंतर्गत कलहाने, पेशव्यांच्या कमकुवत धोरणांमुळे आणि इंग्रजांच्या ‘फोडा आणि राज्य करा’ या कुटील नीतीमुळे पतनाच्या उंबरठ्यावर होते, अशा अत्यंत कठीण काळात यशवंतराव होळकर नावाचे वादळ सह्याद्रीच्या आणि उत्तर भारताच्या भूमीवर घोंघावत होते. ना. सं. इनामदार सरांनी या कादंबरीची सुरुवातच इतकी नाट्यमय केली आहे की, वाचक पहिल्या पानापासूनच अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात चालला जातो. लेखकाची भाषाशैली ही एखाद्या कादंबरीसारखीच ओघवती, प्रासादिक आणि नादमाधुर्याने नटलेली आहे.

## कथानकाचा ताणाबाणा आणि संघर्षाची परिसीमा

कादंबरीचा पट अत्यंत विशाल आहे. यात एका बाजूला इंग्रजांचा वाढता प्रभाव, दुसरीकडे दौलतराव शिंदे आणि पेशवे बाजीराव दुसरे यांच्यातील छुपी युती, आणि या सगळ्यात स्वतःचे अस्तित्व आणि मराठशाहीचे वैभव टिकवण्यासाठी धडपडणारे होळकर घराणे आहे. यशवंतरावांचे वैयक्तिक आयुष्य हे दुःखाच्या आणि संघर्षाच्या अग्नीतून तावून सुलाखून निघालेले होते. त्यांचे बंधू मल्हाररावांची झालेली हत्या आणि त्यानंतर विखुरलेल्या होळकर फौजेला एकत्र करून त्यांनी उभारलेला लढा, हा थरार इनामदार सरांनी अत्यंत ताकदीने मांडला आहे.

लेखकाने यशवंतराव होळकरांचे जे व्यक्तिमत्त्व रेखाटले आहे, ते वाचताना अंगावर शहारे येतात. ते केवळ एक पराक्रमी योद्धे नव्हते, तर ते एक कुशल रणनीतीकार होते. इंग्रजांच्या आधुनिक तोफखान्याला आणि शिस्तीला कसे तोंड द्यायचे, याच अचूक गणित त्यांच्याकडे होते. कादंबरीतील प्रत्येक युद्धप्रसंग, मग तो हडपसरची लढाई असो वा भरतपूरच्या किल्ल्याला दिलेला वेढा, लेखक शब्दांच्या माध्यमातून आपल्या डोळ्यांसमोर जिवंत करतो. तोफांचा गडगडाट, घोड्यांच्या टापांचा आवाज आणि सैनिकांच्या किंकाळ्या आपल्याला प्रत्यक्ष ऐकू येतात, इतके प्रसंगलेखन ओघवते आहे.

## पात्रांची गुंफण आणि मानवी भावनांचे पैलू

ना. सं. इनामदार यांच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य हे की, ते पात्रांना फक्त ऐतिहासिक चौकटीत ठेवत नाहीत, तर त्यांच्यातील माणसाचा शोध घेतात. यशवंतराव जितके रणमैदानावर कठोर होते, तितकेच ते मनातून हळवे होते. त्यांचे आपल्या कुटुंबावर, फौजेवर असलेले प्रेम आणि विश्वासाने सोबत देणाऱ्या सहकाऱ्यांबद्दलची कृतज्ञता लेखकाने सूक्ष्मतेने टिपली आहे.

कादंबरीमध्ये इतर पात्रांनाही तितकाच न्याय दिला गेला आहे. अमीर खान पिंडारी याच्यासारख्या पात्राची बदलती भूमिका, बाजीराव पेशव्यांची अगतिकता आणि कुटिलता, आणि शिंद्यांचे राजकारण या सगळ्यांमुळे कथेला एक वेगळीच धार मिळते. पात्रांमधील संवाद हे या कादंबरीचे खरे वैभव आहेत. ते भारदस्त आहेत, ऐतिहासिक काळाला साजेसे आहेत आणि मनावर थेट वार करणारे आहेत.

## एका ब्लॉगरच्या नजरेतून

‘झुंज’ ही कादंबरी वाचताना मला जाणवलेली सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, लेखक कुठेही इतिहासाचा विपर्यास करत नाही किंवा पात्रांचे उदात्तीकरण करण्यासाठी सत्य लपवत नाही. यशवंतरावांच्या काही निर्णयांचे पडसाद कसे उमटले, हेही लेखक तटस्थपणे मांडतो. ही कादंबरी आपल्याला शिकवते की, जेव्हा तुमचे स्वतःचे लोक तुमच्या पाठीत खंजीर खुपसतात, तेव्हा परकीय शत्रूशी लढणे किती पटीने कठीण होते.

यशवंतराव होळकरांनी इंग्रज जनरल लेक याला ज्या प्रकारे धूळ चारली, तो इतिहास वाचताना ऊर अभिमानाने भरून येतो. परंतु, देशातील इतर राजकर्त्यांनी त्यांना वेळेवर साथ न दिल्यामुळे या झुंजार योद्ध्याची कशी कोंडी झाली, हे वाचताना डोळ्यात पाणी आल्याशिवाय राहत नाही. ही कादंबरी केवळ एका राजाची कथा नाही, तर ती एका महानायकाच्या एकाकीपणाची शोकांतिका आहे.

लेखकाची वर्णनशैली इतकी ओघवती आहे की, इतकी मोठी कादंबरी वाचताना कुठेही संथपणा जाणवत नाही. प्रत्येक प्रकरणाच्या शेवटी निर्माण होणारी उत्सुकता वाचकाला पुढे जाण्यास प्रवृत्त करते. मराठी भाषेचे सौंदर्य कसे असावे, याचा हा एक उत्कृष्ट नमुना आहे.

## ही कादंबरी का वाचावी? (माझा निष्कर्ष)

* **खऱ्या इतिहासाचे दर्शन:** पाठ्यपुस्तकात न शिकवला गेलेला मराठशाहीच्या शेवटच्या कालखंडातील धगधगता इतिहास समजून घेण्यासाठी.

* **अतुलनीय नेतृत्व गुणांचा अभ्यास:** यशवंतराव होळकरांच्या गनिमी काव्याचे आणि संकटसमयी संयम न गमावण्याच्या वृत्तीचे दर्शन घडवणारी कलाकृती.

* **समृद्ध भाषाशैलीचा आनंद:** ना. सं. इनामदार यांच्या सिद्धहस्त लेखणीचा आणि ओघवत्या मराठी भाषेचा आस्वाद घेण्यासाठी.

मित्रांनो, ‘झुंज’ हे केवळ एक पुस्तक नाही, तर तो एक अनुभव आहे. हा अनुभव प्रत्येकाने आयुष्यात एकदा तरी घेतलाच पाहिजे. प्रतिकूल परिस्थितीतही शरणागती न पत्करता, शेवटच्या श्वासापर्यंत स्वाभिमानासाठी कसे लढावे, याचे हे ज्वलंत उदाहरण आहे.

तुम्ही जर अद्याप ही कादंबरी वाचली नसेल, तर नक्की वाचा आणि जर आधीच वाचली असेल, तर यशवंतराव होळकरांच्या या 'झुंजार' प्रवासाने तुमच्या मनावर काय परिणाम केला, हे मला कमेंट करून नक्की सांगा!

चला तर मग, पुन्हा भेटू अशाच एका अप्रतिम पुस्तकाच्या विश्लेषणासह. तोपर्यंत, वाचीत राहा!

संदीप प्रकाश जाधव

"सूर्याची सावली"

लेखक : नितीन थोरात

प्रकाशक : रायटर पब्लिकेशन

पृष्ठे- २६५, मूूल्य- २९९ रुपये  

उन्हाच्या तीव्रतेत हरवलेली नाती: नितीन थोरातांच्या ‘सूर्याची सावली’!!!

नमस्कार वाचक मित्रांनो!

काही पुस्तकं अशी असतात, जी केवळ वाचली जात नाहीत, तर ती आपल्या जगण्याचा एक भाग बनून जातात. नुकतीच मी नितीन थोरात सरांची ‘सूर्याची सावली’ ही कादंबरी एका बैठकीत वाचून पूर्ण केली. पुस्तक संपवून बाजूला ठेवलं तरी मनातील तिची बेचैनी अजून कमी झालेली नाही. हे पुस्तक म्हणजे केवळ कागदावर उमटलेली अक्षरं नाहीत, तर मानवी भावनांच्या गुंतागुंतीच्या प्रवासाचा एक आरसा आहे. आजच्या या ब्लॉगमध्ये मी तुम्हाला याच अप्रतिम कादंबरीच्या विश्वासात घेऊन जाणार आहे.

## शीर्षकामागचं गूढ आणि पहिली भुरळ

पुस्तकाचं नाव ‘सूर्याची सावली’ वाचता क्षणीच मनामध्ये एक द्वंद्व निर्माण होतं. सूर्य आणि सावली हे दोन परस्परविरोधी टोकं आहेत. जिथं प्रखर सूर्य असतो, तिथं सावलीचा जन्म होतो; पण ती सावली कधीच सूर्याला स्पर्श करू शकत नाही. लेखकाने या दोन शब्दांतच संपूर्ण कादंबरीचं सार सामावून घेतलं आहे. हे शीर्षकच वाचकाला खुणावतं आणि कथानकाच्या आत डोकावण्यास भाग पाडतं. मुखपृष्ठावरूनच या पुस्तकाच्या गांभीर्याची जाणीव होते.

नितीन थोरात यांची भाषाशैली म्हणजे एखाद्या संथ वाहणाऱ्या नदीसारखी आहे. नदी जशी काठावरच्या संस्कृतीला समृद्ध करत पुढे जाते, तशीच त्यांची लेखणी वाचकाच्या मनातील भावनांना पापुद्रे देत पुढे सरकते. कादंबरीची सुरुवात अत्यंत संथ आणि आल्हाददायक वाटते, पण जसजशी पानं उलटत जातात, तसतशी कथेची पकड घट्ट होत जाते. एखाद्या कसलेल्या चित्रकाराने कॅनव्हासवर रंगांची उधळण करावी, तशी पात्रं आपल्या डोळ्यांसमोर उभी राहतात.

## कथानकाचा ताणाबाणा आणि पात्रांची गुंफण

कादंबरीच्या केंद्रस्थानी आहेत माणसांमधील नातेसंबंध. आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या युगात आपण भौतिक सुखांच्या मागे धावत असताना नक्की काय गमावत आहोत, याचं जिवंत चित्रण लेखकाने केलं आहे. कथेतील मुख्य पात्र हे एका बाजूला कर्तव्याची धग आणि दुसऱ्या बाजूला नात्यांची सावली या दोन टोकांवर झुलताना दिसतं.

नात्यांमध्ये येणारा दुरावा, संवादाचा अभाव आणि त्यातून निर्माण होणारी अढी याचं इतकं सूक्ष्म विश्लेषण लेखकाने केलं आहे की, वाचताना अनेकदा "हे तर माझ्याच आयुष्यात घडलं होतं," असा भास होतो. प्रत्येक पात्राला स्वतःची एक पार्श्वभूमी आहे, स्वतःचे पूर्वग्रह आहेत आणि स्वतःच्या मर्यादा आहेत. लेखक कोणत्याही पात्राला पूर्णपणे चांगलं किंवा पूर्णपणे वाईट ठरवत नाही, तर परिस्थिती माणसाला कशी वागायला लावते, हे अत्यंत तटस्थपणे मांडतात.

कादंबरीतील संवाद हे या पुस्तकाचा खरा प्राण आहेत. ते पाल्हाळिक नाहीत, तर धारदार आहेत. दोन पात्रांमधील शांततासुद्धा बरंच काही बोलून जाते. जेव्हा दोन मनं एकमेकांपासून दूर जातात, तेव्हा शब्दांपेक्षा त्यांच्यातील अबोला किती भयानक असतो, हे लेखकाने अत्यंत प्रभावीपणे दाखवून दिलं आहे. लेखकाची भाषा ग्रामीण आणि शहरी संस्कृतीचा सुवर्णमध्य साधणारी आहे.

## भावनांचे हिंदोळे आणि प्रसंगलेखन

लेखकाने प्रसंग उभे करताना वातावरणाची जी वर्णने केली आहेत, ती एखाद्या कादंबरीला साजेशी अशीच ओघवती आहेत. निसर्गाचे बदलत जाणारे रंग आणि पात्रांच्या मनातील बदलत्या भावना यांची सुरेख सांगड घातली आहे. एखाद्या दुःखद प्रसंगी पडणारा पाऊस किंवा आनंदाच्या क्षणी उमलणारं ऊन, हे केवळ पार्श्वभूमी म्हणून येत नाही, तर ते कथेचा एक भाग बनतात.

पुस्तकात अनेक असे प्रसंग आहेत जे वाचकाला अंतर्मुख करतात. आई-वडिलांचे मुलांवरील प्रेम, पण बदलत्या काळासोबत त्या प्रेमाची बदललेली व्याख्या, पती-पत्नीमधील विश्वासाचे धागे आणि मित्रांमधील निखळ नाते, या सर्वच आघाड्यांवर कादंबरी यशस्वी ठरते. काही प्रकरणांच्या शेवटी लेखकाने घेतलेले वळण इतके अनपेक्षित असते की, पुढे काय होणार या उत्सुकतेपोटी वाचक पुस्तक खाली ठेवूच शकत नाही.

मध्यंतरा नंतर कथेचा वेग वाढतो. संघर्षाची तीव्रता वाढते. जणू काही वाचक स्वतः त्या पात्रांसोबत त्या संघर्षाचा अनुभव घेत असतो. लेखकाचे मानवी स्वभावाचे निरीक्षण अत्यंत दांडगे आहे. माणसाच्या मनातील मत्सर, इर्ष्या, प्रेम, त्याग या सर्व छटा त्यांनी अत्यंत प्रामाणिकपणे रेखाटल्या आहेत. कुठेही कृत्रिमता जाणवत नाही.

## एक ब्लॉगर म्हणून माझे मत..

‘सूर्याची सावली’ हे केवळ मनोरंजनासाठी वाचायचं पुस्तक नाही. हे पुस्तक तुम्हाला स्वतःच्या आत डोकावायला लावतं. आपण आपल्या माणसांना किती वेळ देतो? आपण जे कमावत आहोत, त्यासाठी नक्की काय गमावत आहोत? सूर्यासारखं चमकण्याच्या नादात आपण आपल्याच माणसांना सावली द्यायला विसरलो का? असे अनेक प्रश्न ही कादंबरी वाचकाच्या मनामध्ये पेरून जाते.

नितीन थोरात सरांचे कौतुक यासाठी करावे लागेल की, त्यांनी कथेचा शेवट कोणत्याही ठराविक साच्यात अडकवला नाही. आयुष्यासारखाच कादंबरीचा शेवटही वास्तववादी आहे. तो तुम्हाला हसवणारा किंवा रडवणारा नाही, तर एक तृप्त शांतता देणारा आहे. पुस्तक संपल्यानंतरही त्या पात्रांचे आवाज आपल्या कानात रूंजी घालत राहतात.

कादंबरीची मांडणी, प्रकरणांची विभागणी आणि छपाई अत्यंत नेटकी आहे. लेखकाने वापरलेले अलंकार आणि उपमा भाषेचे सौंदर्य अधिक खुलवतात. ज्यांना दर्जेदार, सखोल आणि ओघवत्या भाषेतील कादंबऱ्या वाचायला आवडतात, त्यांच्यासाठी हे पुस्तक पर्वणी आहे.

## अंतिम निष्कर्ष: का वाचावे?

* **सकस साहित्याचा अनुभव:** जर तुम्हाला आजच्या काळातील नातेसंबंधांचे वास्तववादी चित्रण वाचायचे असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा.

* **ओघवती भाषाशैली:** लेखकाची भाषा तुम्हाला खिळवून ठेवेल, कुठेही कंटाळा येऊ देणार नाही.

* **आत्मपरीक्षणाची संधी:** हे पुस्तक वाचताना तुम्ही केवळ कथा वाचत नाही, तर स्वतःच्या नात्यांचाही पुनर्विचार करता.

माझ्या मते, ‘सूर्याची सावली’ ही मराठी साहित्यातील एक महत्त्वाची कलाकृती ठरते. नितीन थोरात यांनी या कादंबरीच्या माध्यमातून वाचकांच्या मनाचा ठाव घेतला आहे. मी या पुस्तकाला नक्कीच आवर्जून वाचण्याची शिफारस करेन. तुमच्या संग्रही असावं असं हे पुस्तक आहे. तुम्ही जर हे पुस्तक वाचलं असेल, तर तुम्हाला ते कसं वाटलं, मला कमेंट करून नक्की सांगा!

संदीप प्रकाश जाधव