"सूर्याची सावली"

लेखक : नितीन थोरात

प्रकाशक : रायटर पब्लिकेशन

पृष्ठे- २६५, मूूल्य- २९९ रुपये  

उन्हाच्या तीव्रतेत हरवलेली नाती: नितीन थोरातांच्या ‘सूर्याची सावली’!!!

नमस्कार वाचक मित्रांनो!

काही पुस्तकं अशी असतात, जी केवळ वाचली जात नाहीत, तर ती आपल्या जगण्याचा एक भाग बनून जातात. नुकतीच मी नितीन थोरात सरांची ‘सूर्याची सावली’ ही कादंबरी एका बैठकीत वाचून पूर्ण केली. पुस्तक संपवून बाजूला ठेवलं तरी मनातील तिची बेचैनी अजून कमी झालेली नाही. हे पुस्तक म्हणजे केवळ कागदावर उमटलेली अक्षरं नाहीत, तर मानवी भावनांच्या गुंतागुंतीच्या प्रवासाचा एक आरसा आहे. आजच्या या ब्लॉगमध्ये मी तुम्हाला याच अप्रतिम कादंबरीच्या विश्वासात घेऊन जाणार आहे.

## शीर्षकामागचं गूढ आणि पहिली भुरळ

पुस्तकाचं नाव ‘सूर्याची सावली’ वाचता क्षणीच मनामध्ये एक द्वंद्व निर्माण होतं. सूर्य आणि सावली हे दोन परस्परविरोधी टोकं आहेत. जिथं प्रखर सूर्य असतो, तिथं सावलीचा जन्म होतो; पण ती सावली कधीच सूर्याला स्पर्श करू शकत नाही. लेखकाने या दोन शब्दांतच संपूर्ण कादंबरीचं सार सामावून घेतलं आहे. हे शीर्षकच वाचकाला खुणावतं आणि कथानकाच्या आत डोकावण्यास भाग पाडतं. मुखपृष्ठावरूनच या पुस्तकाच्या गांभीर्याची जाणीव होते.

नितीन थोरात यांची भाषाशैली म्हणजे एखाद्या संथ वाहणाऱ्या नदीसारखी आहे. नदी जशी काठावरच्या संस्कृतीला समृद्ध करत पुढे जाते, तशीच त्यांची लेखणी वाचकाच्या मनातील भावनांना पापुद्रे देत पुढे सरकते. कादंबरीची सुरुवात अत्यंत संथ आणि आल्हाददायक वाटते, पण जसजशी पानं उलटत जातात, तसतशी कथेची पकड घट्ट होत जाते. एखाद्या कसलेल्या चित्रकाराने कॅनव्हासवर रंगांची उधळण करावी, तशी पात्रं आपल्या डोळ्यांसमोर उभी राहतात.

## कथानकाचा ताणाबाणा आणि पात्रांची गुंफण

कादंबरीच्या केंद्रस्थानी आहेत माणसांमधील नातेसंबंध. आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या युगात आपण भौतिक सुखांच्या मागे धावत असताना नक्की काय गमावत आहोत, याचं जिवंत चित्रण लेखकाने केलं आहे. कथेतील मुख्य पात्र हे एका बाजूला कर्तव्याची धग आणि दुसऱ्या बाजूला नात्यांची सावली या दोन टोकांवर झुलताना दिसतं.

नात्यांमध्ये येणारा दुरावा, संवादाचा अभाव आणि त्यातून निर्माण होणारी अढी याचं इतकं सूक्ष्म विश्लेषण लेखकाने केलं आहे की, वाचताना अनेकदा "हे तर माझ्याच आयुष्यात घडलं होतं," असा भास होतो. प्रत्येक पात्राला स्वतःची एक पार्श्वभूमी आहे, स्वतःचे पूर्वग्रह आहेत आणि स्वतःच्या मर्यादा आहेत. लेखक कोणत्याही पात्राला पूर्णपणे चांगलं किंवा पूर्णपणे वाईट ठरवत नाही, तर परिस्थिती माणसाला कशी वागायला लावते, हे अत्यंत तटस्थपणे मांडतात.

कादंबरीतील संवाद हे या पुस्तकाचा खरा प्राण आहेत. ते पाल्हाळिक नाहीत, तर धारदार आहेत. दोन पात्रांमधील शांततासुद्धा बरंच काही बोलून जाते. जेव्हा दोन मनं एकमेकांपासून दूर जातात, तेव्हा शब्दांपेक्षा त्यांच्यातील अबोला किती भयानक असतो, हे लेखकाने अत्यंत प्रभावीपणे दाखवून दिलं आहे. लेखकाची भाषा ग्रामीण आणि शहरी संस्कृतीचा सुवर्णमध्य साधणारी आहे.

## भावनांचे हिंदोळे आणि प्रसंगलेखन

लेखकाने प्रसंग उभे करताना वातावरणाची जी वर्णने केली आहेत, ती एखाद्या कादंबरीला साजेशी अशीच ओघवती आहेत. निसर्गाचे बदलत जाणारे रंग आणि पात्रांच्या मनातील बदलत्या भावना यांची सुरेख सांगड घातली आहे. एखाद्या दुःखद प्रसंगी पडणारा पाऊस किंवा आनंदाच्या क्षणी उमलणारं ऊन, हे केवळ पार्श्वभूमी म्हणून येत नाही, तर ते कथेचा एक भाग बनतात.

पुस्तकात अनेक असे प्रसंग आहेत जे वाचकाला अंतर्मुख करतात. आई-वडिलांचे मुलांवरील प्रेम, पण बदलत्या काळासोबत त्या प्रेमाची बदललेली व्याख्या, पती-पत्नीमधील विश्वासाचे धागे आणि मित्रांमधील निखळ नाते, या सर्वच आघाड्यांवर कादंबरी यशस्वी ठरते. काही प्रकरणांच्या शेवटी लेखकाने घेतलेले वळण इतके अनपेक्षित असते की, पुढे काय होणार या उत्सुकतेपोटी वाचक पुस्तक खाली ठेवूच शकत नाही.

मध्यंतरा नंतर कथेचा वेग वाढतो. संघर्षाची तीव्रता वाढते. जणू काही वाचक स्वतः त्या पात्रांसोबत त्या संघर्षाचा अनुभव घेत असतो. लेखकाचे मानवी स्वभावाचे निरीक्षण अत्यंत दांडगे आहे. माणसाच्या मनातील मत्सर, इर्ष्या, प्रेम, त्याग या सर्व छटा त्यांनी अत्यंत प्रामाणिकपणे रेखाटल्या आहेत. कुठेही कृत्रिमता जाणवत नाही.

## एक ब्लॉगर म्हणून माझे मत..

‘सूर्याची सावली’ हे केवळ मनोरंजनासाठी वाचायचं पुस्तक नाही. हे पुस्तक तुम्हाला स्वतःच्या आत डोकावायला लावतं. आपण आपल्या माणसांना किती वेळ देतो? आपण जे कमावत आहोत, त्यासाठी नक्की काय गमावत आहोत? सूर्यासारखं चमकण्याच्या नादात आपण आपल्याच माणसांना सावली द्यायला विसरलो का? असे अनेक प्रश्न ही कादंबरी वाचकाच्या मनामध्ये पेरून जाते.

नितीन थोरात सरांचे कौतुक यासाठी करावे लागेल की, त्यांनी कथेचा शेवट कोणत्याही ठराविक साच्यात अडकवला नाही. आयुष्यासारखाच कादंबरीचा शेवटही वास्तववादी आहे. तो तुम्हाला हसवणारा किंवा रडवणारा नाही, तर एक तृप्त शांतता देणारा आहे. पुस्तक संपल्यानंतरही त्या पात्रांचे आवाज आपल्या कानात रूंजी घालत राहतात.

कादंबरीची मांडणी, प्रकरणांची विभागणी आणि छपाई अत्यंत नेटकी आहे. लेखकाने वापरलेले अलंकार आणि उपमा भाषेचे सौंदर्य अधिक खुलवतात. ज्यांना दर्जेदार, सखोल आणि ओघवत्या भाषेतील कादंबऱ्या वाचायला आवडतात, त्यांच्यासाठी हे पुस्तक पर्वणी आहे.

## अंतिम निष्कर्ष: का वाचावे?

* **सकस साहित्याचा अनुभव:** जर तुम्हाला आजच्या काळातील नातेसंबंधांचे वास्तववादी चित्रण वाचायचे असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा.

* **ओघवती भाषाशैली:** लेखकाची भाषा तुम्हाला खिळवून ठेवेल, कुठेही कंटाळा येऊ देणार नाही.

* **आत्मपरीक्षणाची संधी:** हे पुस्तक वाचताना तुम्ही केवळ कथा वाचत नाही, तर स्वतःच्या नात्यांचाही पुनर्विचार करता.

माझ्या मते, ‘सूर्याची सावली’ ही मराठी साहित्यातील एक महत्त्वाची कलाकृती ठरते. नितीन थोरात यांनी या कादंबरीच्या माध्यमातून वाचकांच्या मनाचा ठाव घेतला आहे. मी या पुस्तकाला नक्कीच आवर्जून वाचण्याची शिफारस करेन. तुमच्या संग्रही असावं असं हे पुस्तक आहे. तुम्ही जर हे पुस्तक वाचलं असेल, तर तुम्हाला ते कसं वाटलं, मला कमेंट करून नक्की सांगा!

संदीप प्रकाश जाधव