Friday, November 18, 2022

"शाडूचा शाप"

 

लेखक : नारायण धारप

प्रकाशक : साकेत प्रकाशन

पृष्ठे- १११, मूूल्य- १५० रुपये


## गूढ, थरार आणि शापित मातीचा भयानक प्रवास: नारायण धारप यांचे पुस्तक "शाडूचा शाप"!!!


नमस्कार रसिक वाचक मित्रांनो,


रात्रीची वेळ आहे, बाहेर सोसाट्याचा वारा सुटलाय, घराच्या खिडक्या कडाडत आहेत आणि अशा वातावरणात तुमच्या हातात एक असं पुस्तक आहे, जे तुम्हाला भीतीने थरथरायला लावतंय, पण तरीही त्याचं पुढचं पान उलटल्याशिवाय तुम्हाला राहवत नाहीये... आठवलं काही? होय, मी बोलतोय मराठी साहित्यातील गूढकथा आणि भयपट विश्वाचे अनभिषिक्त सम्राट **नारायण धारप** यांच्या लेखनाबद्दल!


नुकतीच मी त्यांची अत्यंत लोकप्रिय आणि वाचकांचा थरकाप उडवणारी कादंबरी **"शाडूचा शाप"** पूर्ण वाचली. धारपांच्या लेखनात एक अशी संमोहन शक्ती आहे, जी वाचकाला सुरुवातीपासूनच स्वतःच्या ताब्यात घेते. 'शाडूचा शाप' ही कादंबरी केवळ एका भुताखेताची पारंपरिक गोष्ट नाही, तर ते मानवी मन, अतृप्त इच्छा, प्राचीन गूढ विद्या आणि एका शापित अस्तित्वाचा थरारक पट आहे. आज एका मनस्वी ब्लॉगर्सच्या नजरेतून, या खिळवून ठेवणाऱ्या रहस्यमय कादंबरीचा रंजक प्रवास मी तुमच्यासमोर मांडत आहे.


---


### कथानकाचा वेध: शाडूची मूर्ती आणि जागृत झालेला भयानक भूतकाळ


कादंबरीची सुरुवात अत्यंत साध्या पण उत्सुकता वाढवणाऱ्या प्रसंगाने होते. कथानक फिरते ते एका विशिष्ट मातीच्या म्हणजेच 'शाडूच्या मातीच्या' मूर्तीभोवती. आपण सर्वजण शाडूच्या मातीचा वापर घरगुती गणपती किंवा सुंदर मूर्ती बनवण्यासाठी करतो. पण या कादंबरीत याच शाडूच्या मातीला लाभलेला एक अतिशय प्राचीन, भयावह आणि भयानक 'शाप' कथेच्या केंद्रस्थानी आहे.


एका निर्जन, गूढ जागी किंवा जुन्या वाड्यात सापडलेली ही अनोखी मूर्ती जेव्हा मुख्य पात्रांच्या आयुष्यात प्रवेश करते, तेव्हापासून त्यांच्या सुखी आणि शांत जगण्याला सुरुंग लागतो. मूर्तीच्या रूपाने केवळ एक निर्जीव मातीचा गोळा घरात येत नाही, तर त्यासोबत येतो शतकांपासून अतृप्त राहिलेला एक क्रूर आत्मा, जो स्वतःचा सूड घेण्यासाठी आणि स्वतःचे अस्तित्व पुन्हा मिळवण्यासाठी आसुसलेला आहे.


नारायण धारप यांनी कथेची मांडणी टप्प्याटप्प्याने केली आहे. सुरुवातीला घडणाऱ्या छोट्या-छोट्या संशयास्पद गोष्टी, हवेत अचानक जाणवणारा थंडपणा, रात्रीच्या वेळी येणारे विचित्र आवाज आणि हळूहळू त्या भयानक शक्तीने पात्रांवर मिळवलेले नियंत्रण... हा प्रवास वाचताना अंगावर काटा आल्याशिवाय राहत नाही.


---


### धारपांची भाषाशैली: शब्दांतून उभा राहणारा भयावह आभास


या कादंबरीची सर्वांत मोठी ताकद म्हणजे नारायण धारपांची 'ओघवती आणि चित्रदर्शी भाषाशैली'. ते भयाचे वातावरण निर्माण करण्यासाठी केवळ रक्ताचा सडा किंवा किंचाळण्याचा वापर करत नाहीत. त्यांची ताकद आहे मानवी मनाचा खेळ आणि अवतीभोवतीच्या वातावरणाचे हुबेहूब वर्णन!


* **वातावरण निर्मिती:** वाड्याच्या कोपऱ्यात दाटलेला अंधार, जुन्या लाकडी जिन्याचा होणारा किरकिर आवाज, हवेत सुटलेला उग्र दर्प आणि भीतीपोटी पात्रांच्या कपाळावर जमा होणारा घामाचा थेंब—हे सर्व धारप आपल्या शब्दांतून इतके जिवंत करतात की, वाचक स्वतःला त्या वास्तूमध्ये उभे असल्यासारखे अनुभवतो.

* **पात्रांचे मानसिक द्वंद्व:** भीती ही केवळ बाह्य नसते, ती माणसाच्या आतून कशी पोखरत जाते, याचे अप्रतिम मानसशास्त्रीय विश्लेषण धारपांनी केले आहे. अदृश्य शक्तीशी लढताना पात्रांचा उडणारा थरकाप आणि तरीही टिकवून ठेवलेली जगण्याची जिद्द मनाला स्पर्श करून जाते.


लेखकाचे वाक्य लहान पण अत्यंत प्रवाही आहेत. प्रत्येक प्रकरणाच्या शेवटी ते वाचकाला अशा एका वळणावर आणून सोडतात की, "पुढे काय होणार? त्या पात्रांचा जीव वाचणार का?" या काळजीपोटी वाचक रात्रीची झोप विसरून पुस्तक वाचत राहतो.


---


### विज्ञानाचा आणि अतींद्रिय शक्तीचा संघर्ष


'शाडूचा शाप' मध्ये केवळ अंधश्रद्धा किंवा दैवी शक्तीचा खेळ दाखवलेला नाही. नारायण धारप यांच्या लेखनाचे वैशिष्ट्य हे आहे की, ते त्यांच्या कथेमध्ये विज्ञान आणि अतींद्रिय शक्ती यांचा एक सुंदर संघर्ष दाखवतात. कथेतील सुशिक्षित पात्रे सुरुवातीला या सगळ्या घटनांना अंधश्रद्धा किंवा मनाचा भ्रम मानतात. ते या गूढ घटनांमागे वैज्ञानिक कारणे शोधण्याचा प्रयत्न करतात.


पण जसाजसा या शापाचा विळखा घट्ट होत जातो, तसतसे विज्ञानाचे नियम थिटे पडू लागतात आणि शेवटी त्या अतींद्रिय शक्तीचे अस्तित्व नाईलाजाने मान्य करावे लागते. हा विज्ञानाकडून अनाकलनीयतेकडे जाणारा प्रवास लेखकाने अत्यंत तर्कशुद्ध पद्धतीने मांडला आहे.


---


### एका ब्लॉगर्सच्या नजरेतून: हे पुस्तक का वाचावे?


> **"भीती ही मानवी मनातील सर्वात आदिम भावना आहे. आणि जेव्हा या भीतीला शब्दांचे अलौकिक कोंदण मिळते, तेव्हा जन्म घेतो 'शाडूचा शाप' सारखा एक उत्कृष्ट भयपट!"**


एक वाचक म्हणून मला या पुस्तकाने अक्षरशः संमोहित केले. नारायण धारप हे कादंबरी लिहिणारे लेखक नसून शब्दांनी जादू करणारे जादूगार वाटतात. त्यांनी या पुस्तकात कुठेही ओढूनताणून विनोद किंवा उगाचच लांबवलेली वर्णने केली नाहीत. कथेचा वेग सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत एकाच ताकदीने धावत राहतो.


जर तुम्हाला थ्रिलर, सस्पेन्स आणि शुद्ध मराठीतील उत्कृष्ट भयपट वाचण्याची आवड असेल, तर 'शाडूचा शाप' तुमच्या संग्रही असायलाच हवे. हे पुस्तक तुम्हाला केवळ घाबरवणार नाही, तर मानवी मनातील इच्छाशक्तीच्या ताकदीची जाणीवही करून देईल.


---


### रसिकहो, तुमचे काय मत आहे?


तुम्ही नारायण धारप यांची कोणती कादंबरी किंवा कथा यापूर्वी वाचली आहे का? 'शाडूचा शाप' बद्दलच्या तुमच्या काय भावना आहेत? रात्रीच्या शांततेत पुस्तक वाचताना तुम्हाला कधी असा अंगावर काटा आणणारा अनुभव आला आहे का? मला खाली कमेंट करून नक्की सांगा.


चला तर मग, लवकरच भेटूया अशाच एका थरारक, गूढ आणि वाचनीय पुस्तकाचा रंजक प्रवास घेऊन. तोपर्यंत, वाचनाचा आनंद घेत राहा आणि रात्रीचे दरवाजे घट्ट बंद ठेवायला विसरू नका!



संदीप प्रकाश जाधव 




Friday, November 4, 2022

"पोटमारा"

 


लेखक : रवींद्र पांढरे

प्रकाशक : लोकवाङ्मय गृह

पृष्ठे- १२८, मूूल्य- १६० रुपये  


## भुकेचा हुंदका आणि जगण्याचा जीवघेणा संघर्ष: रवींद्र पांढरे यांच्या "पोटमारा" कादंबरीचा हृदयस्पर्शी वेध


नमस्कार रसिक वाचक मित्रांनो,


साहित्याच्या विश्वात अशी काही पुस्तके येतात, जी तुम्हाला केवळ एक कथा सांगत नाहीत, तर तुमच्या सुस्त पडलेल्या जाणिवांना सळसळवून जागी करतात. आपल्या रोजच्या सुखी, सुरक्षित आणि वातानुकूलित आयुष्याच्या पलीकडे एक असंही जग अस्तित्वात आहे, जिथे प्रत्येक दिवसाची सुरुवात 'आज पोटात चार घास पडतील की नाही?' या विवंचनेने होते. नुकतीच माझ्या वाचनात आलेली आणि माझ्या मनाचा थरकाप उडवणारी एक अत्यंत ताकदीची कादंबरी म्हणजे **रवींद्र पांढरे** यांची **"पोटमारा"**.


हे पुस्तक वाचून संपवल्यानंतर मी बराच वेळ सुन्न झालो होतो. 'पोटमारा' म्हणजे केवळ अन्नाची कमतरता नव्हे, तर गरिबीमुळे, परिस्थितीमुळे स्वतःच्या इच्छा, आकांक्षा, स्वप्न आणि अगदी स्वाभिमानाचा रोज करावा लागणारा गळाघोट! एका संवेदनशील ब्लॉगर्सच्या भूमिकेतून, या पुस्तकाने माझ्या मनावर कोरलेले ओरखडे आणि या कादंबरीचे वास्तववादी विश्लेषण आज मी तुमच्यासमोर मांडत आहे.


---


### कथेचा गाभा: पोटाची खळगी भरण्यासाठी चाललेली फरफट


कादंबरीची पार्श्वभूमी ग्रामीण महाराष्ट्रातील दुष्काळी भागावर आणि तिथून रोजगाराच्या शोधात शहराकडे स्थलांतरित होणाऱ्या कष्टकरी, मजुरांच्या जीवनावर बेतलेली आहे. 'पोटमारा' हे नावच या कादंबरीचा आत्मा स्पष्ट करते.


गावाकडे शेती उजाड झालेली, पाण्याचा थेंब नाही आणि हाताला काम नाही. अशा वेळी जगायचं कसं? हा यक्षप्रश्न घेऊन जेव्हा गरिबांचे तांडे शहराच्या वेशीवर येऊन धडकतात, तेव्हा त्यांच्या नशिबी येतो तो केवळ संघर्ष.

लेखक रवींद्र पांढरे यांनी या स्थलांतरितांचे, बांधकाम मजुरांचे आणि ऊसतोड कामगारांचे जगणे इतके जवळून आणि जिवंतपणे टिपले आहे की, वाचताना आपल्याला त्या मातीचा, घामाचा आणि गरिबीचा उग्र वास जाणवू लागतो.


कथेतील मुख्य पात्रे ही कोणी अलौकिक नायक-नायिका नाहीत. ती आपल्याच आजूबाजूला इमारतींचे दगड वाहताना, रस्त्या कडेला डांबराचे घुटके गिळताना दिसणारी साधी माणसे आहेत. पण लेखकाने त्यांच्या कौटुंबिक जिव्हाळ्याचे, त्यांच्यातील छोट्या-छोट्या आनंदाचे आणि भविष्याविषयीच्या भाबड्या आशांचे जे चित्रण केले आहे, ते मन हेलावून टाकणारे आहे.


---


### भाषेचा अस्सलपणा आणि कादंबरीमय ओघवतेपण


रवींद्र पांढरे यांच्या लेखणीचे सर्वात मोठे बलस्थान म्हणजे त्यांची **बोलीभाषा**. त्यांनी पुस्तकात वापरलेली अस्सल मराठवाडी-वऱ्हाडी धाटणीची ग्रामीण भाषा वाचकाला थेट त्या पात्रांच्या सुख-दुःखाशी जोडून घेते. भाषेमध्ये कुठेही कृत्रिमता नाही. पात्रांच्या तोंडी असणारे संवाद इतके नैसर्गिक आहेत की, जणू काही आपण प्रत्यक्ष त्यांच्या शेजारी बसून त्यांचे बोलणे ऐकत आहोत.


लेखकाची वर्णनशैली अत्यंत प्रवाही आणि चित्रदर्शी आहे. जेव्हा कादंबरीत कडक उन्हाचे, हातापायाला पडलेल्या भेगांचे किंवा भुकेने रडणाऱ्या लहान मुलांचे वर्णन येते, तेव्हा वाचकाचे हृदय पिळवटून निघते.


* **भुकेचे मानसशास्त्र:** माणसाला भूक लागते तेव्हा त्याची नैतिक-अनैतिकतेची व्याख्या कशी बदलते, हे लेखकाने अत्यंत संवेदनशीलतेने मांडले आहे.

* **नात्यांमधील ताणतणाव:** पैशाअभावी नवरा-बायकोमधील होणारे वाद, मुलांच्या शिक्षणाची सुटत चाललेली आशा आणि या सगळ्यातून निर्माण होणारी हतबलता कादंबरीमध्ये अतिशय टोकदारपणे सामोरी येते.


---


### विकासाच्या ढोंगीपणावर ओढलेले आसूड


'पोटमारा' ही केवळ गरिबांची कहाणी नाही, तर ती आजच्या तथाकथित आधुनिक आणि प्रगत समाजाच्या चेहऱ्यावरील मुखवटा फाडणारी कादंबरी आहे. एकीकडे गगनचुंबी इमारती उभ्या राहत आहेत, मॉल संस्कृती फोफावत आहे; पण दुसरीकडे याच इमारतींच्या पायात स्वतःचे रक्त-घाम ओतणारा मजूर मात्र उपेक्षितच राहतो.


लेखकाने अप्रत्यक्षपणे आजच्या भांडवलशाही आणि संवेदनशून्य व्यवस्थेवर कडक शब्दांत बोट ठेवले आहे. ज्यांच्या हाताला काम नाही, त्यांच्या 'पोटमारा'साठी जबाबदार कोण? हा प्रश्न ही कादंबरी वाचकाच्या मनात सातत्याने निर्माण करत राहते.


---


### एका ब्लॉगर्सच्या नजरेतून: हे पुस्तक का वाचावे?


> **"आपल्या ताटातील अन्नाचा प्रत्येक कण हा कोणाच्या तरी रक्ताच्या घामाचा थेंब आहे, याची जाणीव 'पोटमारा' आपल्याला करून देते."**


एक वाचक म्हणून मला या पुस्तकाने अंतर्मुख तर केलेच, पण त्याच सोबत माझ्या मनात कष्टकऱ्यांबद्दलची सहानुभूती आणि आदर अधिक दृढ केला. रवींद्र पांढरे यांनी या कादंबरीच्या माध्यमातून मराठी साहित्याला एक अत्यंत प्रामाणिक आणि वास्तववादी नजराणा दिला आहे.


या पुस्तकात केवळ नैराश्य नाही, तर एवढ्या प्रतिकूल परिस्थितीतही एकमेकांना साथ देत जगण्याची, लढण्याची एक सुप्त जिद्दही पात्रांच्या माध्यमातून अधोरेखित झाली आहे.


---


### रसिकहो, तुमचे काय मत आहे?


तुम्ही रवींद्र पांढरे यांचे साहित्य यापूर्वी वाचले आहे का? आपल्या अवतीभोवती घडणाऱ्या या स्थलांतराच्या आणि गरिबीच्या समस्येकडे आपण संवेदनशीलतेने पाहतो का? या पुस्तकाबद्दलच्या तुमच्या भावना मला खाली कमेंट करून नक्की कळवा.


चला तर मग, पुन्हा भेटूया अशाच एका काळजाला भिडणाऱ्या पुस्तकाचे विश्लेषण घेऊन. 


तोपर्यंत, वाचनाचा आनंद घेत राहा आणि संवेदनशील राहा!



संदीप प्रकाश जाधव 



Friday, October 21, 2022

"शिकस्त"

 


लेखक : ना. सं. इनामदार

प्रकाशक : कॉन्टिनेन्टल पब्लिकेशन

पृष्ठे- ७०७, मूूल्य- ५०० रुपये  


## रणांगणातील धूळ, रक्ताचा सडा आणि एका महानायकाची शोकांतिका: ना. सं. इनामदार यांच्या 'शिकस्त' कादंबरीचा महाप्रवास


नमस्कार रसिक वाचक मित्रांनो,


इतिहास म्हटला की आपल्या डोळ्यांसमोर येतात ते युद्धांचे सनई-चौघडे, फडकते भगवे ध्वज, विजयाच्या घोषणा आणि सिंहासनावर आरूढ झालेले राजे-महाराजे. पण या झगमगत्या इतिहासाच्या मागे, पराभवाच्या छायेत धुमसत राहिलेली काही अशी पानं असतात, ज्यांच्यावर विजयाचा गुलाल नसतो, तर रक्ताचा आणि अश्रूंचा सडा असतो. असाच एक दुर्लक्षित, वादळी आणि काळजाचा थरकाप उडवणारा इतिहास अत्यंत ताकदीने आणि ओघवत्या शैलीत मांडणारी कादंबरी म्हणजे ऐतिहासिक कादंबरीचे अनभिषिक्त सम्राट **ना. सं. इनामदार** यांची **'शिकस्त'**!


नुकतीच ही अजरामर कादंबरी मी पूर्ण वाचली. खरं सांगू तर, शेवटचं पान मिटताना माझे हात थरथरत होते आणि डोळे ओलावलेले होते. आपण अनेकदा शिवाजी महाराज, बाजीराव पेशवे किंवा संभाजी महाराजांच्या शौर्याचा इतिहास वाचतो. पण पानीपतच्या रणसंग्रामानंतर मरणासन्न झालेल्या मराठा साम्राज्याला पुन्हा एकदा आपल्या खांद्यावर पेलून धरणाऱ्या आणि शेवटी नियतीच्या क्रूर डावापुढे 'शिकस्त' (पराभव) पत्करावा लागणाऱ्या एका वादळी महानायकाची ही शोकांतिका आहे. आज एका मनस्वी ब्लॉगर्सच्या भूमिकेतून, या पुस्तकाचा आणि त्यातील पात्रांचा हा अंगावर काटा आणणारा प्रवास मी तुमच्यासमोर उलगडणार आहे.


---


### कथेचा नायक आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: महादजी शिंदे नावाचा धगधगता निखारा


कादंबरीचा केंद्रबिंदू आहे—**जंगबहादूर जलोद्गार श्रीमंत महाराज महादजी शिंदे** (पाटीलबाबा).


१७६१ च्या पानिपतच्या महाभयंकर युद्धात मराठ्यांची संपूर्ण एक पिढी कापली गेली. सदाशिवराव भाऊ, विश्वासराव, जनकोजी शिंदे यांच्यासारखे दिग्गज धारातीर्थी पडले. अब्दालीच्या हल्ल्याने पुण्याचे सिंहासन डळमळीत झाले होते. अशा वेळी, पानिपतच्या रणांगणातून पाय जायबंदी झालेल्या अवस्थेत कसाबसा वाचलेला एक तरुण मराठा सरदार उत्तर भारताची सूत्रे हातात घेतो. तो तरुण म्हणजेच महादजी शिंदे.


'शिकस्त' ही कादंबरी महादजींच्या आयुष्यातील उत्तरार्धावर, विशेषतः त्यांनी दिल्लीच्या बादशाहीवर मिळवलेले नियंत्रण, फ्रेंच सैनिकांच्या मदतीने उभी केलेली आधुनिक फौज, आणि त्यानंतर त्यांच्याच स्वराज्यात (पुण्यात) त्यांच्याविरुद्ध शिजलेले कुभांड यावर प्रकाश टाकते.


इनामदार यांनी कादंबरीची सुरुवातच इतकी नाट्यमय केली आहे की, वाचक थेट अठराव्या शतकातील सैनिकी छावण्यांमध्ये पोहोचतो. तंबूंवर पडणारा पावसाचा टपटप आवाज, घोड्यांचे खिंकाळणे, मशालींचा अंधुक प्रकाश आणि अशा वातावरणात नकाशावर बोट ठेवून दिल्ली जिंकण्याची व्यूहरचना आखणारे चाणाक्ष पाटीलबाबा आपल्या डोळ्यांसमोर जिवंत होतात.


---


### राजकारणाची धूळ आणि नात्यांमधील विष: पुण्याचे कारस्थान


कादंबरी केवळ युद्धांचे वर्णन करत नाही, तर ती राजकारणाच्या बंद खोलीत चालणाऱ्या गुप्त खलबतांचे विदारक रूप दाखवते. महादजी शिंदे यांनी उत्तरेत स्वतःच्या हिंमतीवर आणि रक्ताचे पाणी करून मराठ्यांचे वर्चस्व पुन्हा प्रस्थापित केले होते. खुद्द दिल्लीचा बादशाह शहाआलम त्यांच्या मुठीत होता. पण, हीच गोष्ट पुण्याच्या शनिवारवाड्यात बसलेल्या काही कारभाऱ्यांना सहन होत नव्हती.


इथे प्रवेश होतो मराठी साम्राज्याचे चाणक्य मानल्या गेलेल्या **नाना फडणवीसांचा**.


कादंबरीमध्ये महादजी शिंदे आणि नाना फडणवीस यांच्यातील छुपा संघर्ष, एकमेकांबद्दलचा आदर आणि त्याच वेळी असणारी राजकीय असूया लेखकाने अत्यंत सूक्ष्मपणे रेखाटली आहे. नानांना वाटत होते की महादजी हे पुण्याच्या दरबाराचे केवळ एक नोकर आहेत, तर महादजींना पुण्याच्या या 'लेखणीबहाद्दर' कारभाऱ्यांचे प्रत्यक्ष रणांगणावरील शून्य कर्तृत्व ठाऊक होते.


जेव्हा महादजी उत्तरेत मोहिमा काढत होते, तेव्हा त्यांना पुण्यातून रसद (पैसा आणि सैन्य) पाठवण्याऐवजी नानांनी त्यांची कशी कोंडी केली, याचे चित्रण वाचताना वाचकाचे रक्त उसळल्याशिवाय राहत नाही. ज्या इंग्रजांशी आणि रोहिल्यांशी पाटीलबाबा एकटे लढत होते, त्यांच्यापेक्षाही स्वतःचेच पेशवाई दरबारचे लोक त्यांच्या पाठीत खंजीर खुपसत होते. हीच या कादंबरीची खरी 'शिकस्त' आहे.


---


### भाषेचे ऐश्वर्य आणि कादंबरीमय शैली


ना. सं. इनामदार यांच्या लेखणीत एक जादू आहे. त्यांची भाषा पाल्हाळिक नाही, तर ती अत्यंत धारदार आणि नादमयी आहे. ऐतिहासिक कागदपत्रांचा अचूक अभ्यास करून त्यांनी त्या काळातील मराठी आणि फार्सी शब्दांचा जो मिलाफ साधला आहे, तो थक्क करणारा आहे. 'जंगबहाद्दर', 'दगदगा', 'कारभारी', 'छावणी', 'खलिते' या शब्दांच्या वापराने कादंबरीला एक वेगळाच दरबारी खानदानीपणा येतो.


त्यांची वर्णनशैली इतकी प्रभावी आहे की, जेव्हा महादजी शिंदेंच्या फौजा आणि इस्माईल बेग किंवा गुलाम कादर यांच्यात युद्ध जुंपते, तेव्हा तो तोफांचा गडगडाट, तलवारींचा खणखणाट आणि घोड्यांच्या टापांचा आवाज वाचकाच्या कानात घुमू लागतो. प्रत्येक प्रकरणाचा शेवट अशा काही उत्कंठावर्धक वळणावर होतो की, "पुढे काय होणार?" या भीतीने आणि उत्सुकतेने वाचक पुढचे पान उलटत सुटतो.


---


### लालसा आणि सूड: गुलाम कादरचे क्रूर पर्व


कादंबरीतील एक अत्यंत अंगावर येणारं प्रकरण म्हणजे रोहिल्यांचा सरदार **गुलाम कादर** याने दिल्लीच्या लाल किल्ल्यात माजवलेला हाहाकार. दिल्लीच्या बादशहाचे डोळे काढणारा आणि बेगमांवर अनन्वित अत्याचार करणारा गुलाम कादर जेव्हा महादजींच्या सैन्याला तोंड देतो, तो प्रसंग श्वास रोखून धरण्याजोगा आहे.


इनामदारांनी या प्रसंगात महादजींच्या मनातील संताप आणि त्यांची न्यायप्रियता दोन्ही गोष्टी समोरासमोर आणल्या आहेत. गुलाम कादरला पकडून त्याचे हात-पाय कापून, त्याचे डोळे काढून बादशहा समोर ठेवण्याची महादजींची शिक्षा म्हणजे इतिहासातील एका क्रूर कर्माला मिळालेले त्याचेच फळ होते. हे वाचताना महादजींच्या पराक्रमाचा अभिमान वाटतो, पण हा अभिमान फार काळ टिकत नाही, कारण पुण्याचे राजकारण पुन्हा एकदा या वीराचे पाय ओढायला सज्ज झालेले असते.


---


### एका महानायकाचा दुःखद अंत आणि ब्लॉगर्सचे आत्मपरीक्षण


कादंबरीच्या उत्तरार्धात महादजी जेव्हा पुण्यात येतात, तेव्हा शनिवारवाड्याचे वातावरण त्यांच्या स्वागतासाठी नाही, तर त्यांच्या नाशासाठी सज्ज झालेले दिसते. पेशवे सवाई माधवराव यांच्यावर असलेले नानांचे नियंत्रण आणि महादजींची पेशव्यांशी वाढणारी जवळीक नानांना खटकत राहते.


शेवटी, पुण्याजवळ वानवडी येथे महादजींचे झालेले आकस्मिक निधन (जे आजही एका गूढ मृत्यूचे रहस्य बनून राहिले आहे) आणि त्यानंतर त्यांच्याच सैन्याची झालेली वाताहत पाहून मन विदीर्ण होते. ज्या माणसाने संपूर्ण उत्तर भारत नमवला, ज्याच्या नावाने दिल्ली थरथरत होती, तो महानायक पुण्याच्या घाणेरड्या राजकारणाचा बळी ठरतो.


> **"परक्यांनी दिलेल्या जखमांपेक्षा, आपल्याच लोकांनी पाठीत खुपसलेले खंजीर जास्त खोलवर जातात. महादजींचा पराभव रणांगणावर कधीच झाला नाही, तो शनिवारवाड्याच्या बंद खोल्यांमध्ये झाला."**


हे पुस्तक वाचताना मला प्रकर्षाने जाणवले की, आपण नेहमी आपल्या विजयाचा उदोउदो करतो, पण पराभवाच्या कारणांचा अभ्यास कधीच करत नाही. 'शिकस्त' आपल्याला हाच धडा शिकवते. जर आपण आपल्याच कर्तबगार माणसांचे पाय ओढत राहिलो, तर परकीय सत्तेला देशात यायला वेळ लागत नाही—आणि नेमकं हेच महादजींच्या मृत्यूनंतर घडलं; अवघ्या काही वर्षांतच शनिवारवाड्यावरचा भगवा उतरून तिथे युनियन जॅक फडकला.


---


### ही कादंबरी का वाचायलाच हवी?


१. **इतिहासाचा वस्तुनिष्ठ अभ्यास:** ही कादंबरी केवळ रंजन करत नाही, तर इतिहास किती क्रूर आणि वास्तववादी असतो, याचे भान आणून देते.

२. **पात्रांचे मानसशास्त्र:** महादजी, नाना फडणवीस, हरिपंत फडके, महादजींची पत्नी कुंसाबाई या सर्वांच्या मनातील द्वंद्व लेखकाने अप्रतिमपणे चितारले आहे.

3. **नेमकी शब्दकळा:** मराठी भाषेची ताकद आणि ऐतिहासिक कादंबरी कशी असावी, याचा हा एक वस्तुपाठ आहे.


जर तुम्हाला अस्सल ऐतिहासिक थ्रिलर, डोळ्यात पाणी आणणारी शोकांतिका आणि एका पराक्रमी योद्ध्याची खरी कहाणी अनुभवायची असेल, तर ना. सं. इनामदार यांची 'शिकस्त' आजच विकत घ्या आणि शांतपणे वाचा. ही कादंबरी तुमच्या विचार करण्याच्या पद्धतीला नक्कीच एक नवी दिशा देईल.


---


### रसिकहो, तुमचे काय मत आहे?


तुम्ही ना. सं. इनामदार यांची इतर कोणती पुस्तके वाचली आहेत का? महादजी शिंदे आणि नाना फडणवीस यांच्यातील संघर्षाबद्दल तुमचे वैयक्तिक मत काय आहे? मला खाली कमेंट करून नक्की सांगा. चला, पुन्हा भेटूया अशाच एका ऐतिहासिक आणि रोमहर्षक पुस्तकाचा प्रवास घेऊन. 

तोपर्यंत, इतिहास वाचत राहा आणि समृद्ध होत राहा!


संदीप प्रकाश जाधव

Wednesday, October 12, 2022

"झेंडूची फुलें"

 


लेखक : प्रल्हाद केशव अत्रे

प्रकाशक : परचुरे प्रकाशन

पृष्ठे- २५७, मूूल्य- २५० रुपये 


## साहित्यातील बंडखोरी आणि उपरोधाचा सुगंधी स्फोट: आचार्य अत्र्यांच्या 'झेंडूची फुलें'चा रंजक प्रवास


नमस्कार रसिक वाचक मित्रांनो,


मराठी साहित्याच्या अथांग विश्वात अशी काही पुस्तके असतात, जी केवळ वाचली जात नाहीत, तर ती एका संपूर्ण कालखंडाला बदलून टाकतात. साहित्याचे जुने, साचेबद्ध गड उद्ध्वस्त करून तिथे एक नवा मुक्त प्रवाह सुरू करण्याची ताकद अशा पुस्तकांमध्ये असते. असंच एक क्रांती घडवणारं, मराठी मनाला खळखळवून हसवणारं आणि त्याच वेळी अंतर्मुख करायला लावणारं अजरामर पुस्तक नुकतंच मी पुन्हा एकदा एका बैठकीत पूर्ण वाचलं—ते म्हणजे **प्रल्हाद केशव अत्रे** म्हणजेच आपले लाडके **'आचार्य अत्रे'** यांचं **'झेंडूची फुलें'**!


होय, हे नाव ऐकलं तरी चेहऱ्यावर एक मिश्किल हसू उमटल्याशिवाय राहत नाही. कल्पकतेचा विलास, भाषेचा अचूक वापर आणि दांभिकतेवर ओढलेले आसूड यांचं हे एक अजोड रसायन आहे. एखाद्या सुंदर, प्रवाही कादंबरीसारखा या पुस्तकाचा आणि अत्र्यांच्या त्या बंडखोर काळाचा वेध घेणारा हा माझा वैयक्तिक विश्लेषण प्रवास आज मी तुमच्यासमोर मांडत आहे.


---


### पार्श्वभूमी: जेव्हा साहित्यात 'गुलाब' आणि 'कमळांचा' सुळसुळाट होता!


हे पुस्तक समजून घेण्यासाठी आपल्याला साधारणपणे १९२०-१९३० च्या दशकात मागे जावं लागेल. त्या काळात मराठी कवितेच्या विश्वावर 'रविकिरण मंडळा'चा आणि काही ठराविक रोमँटिक कवींचा प्रचंड पगडा होता. कविता म्हणजे केवळ नाजूक, कोमल, प्रियकर-प्रेयसीचे विरहवेडे संवाद, गुलाबाच्या पाकळ्या, कमळाचे परागकण, चांदणं आणि रडके सुस्कारे... याच चौकटीत कविता फिरत होती. सामान्यांच्या जगण्याशी, समाजातल्या विसंगतीशी या कवितेचा संबंध तुटत चालला होता. कवी लोक अत्यंत कृत्रिम आणि भाबड्या भावनांचा अतिरेक करत होते.


अशा या अति-ळचळच करणाऱ्या, रडक्या आणि कृत्रिम साहित्याच्या बागेत, धोतर नेसलेला, अंगापिंडाने धिप्पाड असलेला एक तरुण लेखक हातात 'झेंडूची फुलें' घेऊन ताडकन घुसला! आचार्य अत्र्यांनी पाहिलं की, या बागेत गुलाबाचा सुवास घेण्यासाठी सामान्यांना जागाच उरलेली नाही. मग त्यांनी साहित्याच्या देवावर वाहण्यासाठी गुलाबाची नाजूक फुलं नाही, तर दसऱ्याला देव्हाऱ्यावर चढवली जाणारी, सर्वसामान्यांच्या दारात सहज उगवणारी, उग्र वासाची पण टवटवीत 'झेंडूची फुलें' निवडली. हा केवळ कवितांचा संग्रह नव्हता, तर तो त्या काळातील साचेबद्ध पांढरपेशा मानसिकतेवर केलेला थेट हल्ला होता.


---


### विडंबन काव्य: मराठी साहित्याला मिळालेली नवसंजीवनी


'झेंडूची फुलें' हे मराठी साहित्यातील **पहिले खऱ्या अर्थाने यशस्वी विडंबन काव्य** मानले जाते. विडंबन म्हणजे केवळ कोणाची तरी नक्कल करून उथळ हसवणे नव्हे. विडंबन ही एक अत्यंत अवघड कला आहे, ज्यामध्ये मूळ रचनेचा बाज तोच ठेवून, त्यातील फोलपणा आणि अतिरेक लोकांसमोर उघडा पाडायचा असतो. अत्र्यांकडे ती विलक्षण दृष्टी होती.


त्या काळातील मोठ्या कवींच्या गाजलेल्या कविता अत्र्यांनी घेतल्या, त्यांच्या चाली त्याच ठेवल्या, पण त्यांमधील शब्द आणि आशय बदलून असा काही विनोद निर्माण केला की, मूळ कविता लिहिणारे कवीही स्वतःचे हसू रोखू शकले नाहीत.


* **'आता येतील ते' विरुद्ध 'आता येतील की':** प्रियकराची वाट पाहणाऱ्या प्रेयसीच्या भावुक कवितेचे विडंबन करताना अत्र्यांनी घरात येणाऱ्या प्लेगच्या उंदरांचे आणि म्युनिसिपालटीच्या इन्स्पेक्टरचे जे वर्णन केले आहे, ते वाचताना हसून हसून पोटात पीळ पडतो.

* **बालकवींच्या 'आनंदी आनंद गडे' चे विडंबन:** निसर्गाचे अलौकिक वर्णन करणाऱ्या बालकवींच्या कवितेचा आधार घेऊन अत्र्यांनी त्या काळातील दारूबाजांचे, कोर्ट कचेऱ्यांचे आणि गरिबीचे जे विडंबन केले, ते उथळ नव्हते. त्या हसण्यामागे एक सुप्त रडू आणि सामाजिक वास्तव दडलेले होते.


लेखकाची भाषाशैली इतकी प्रवाही आहे की, तुम्ही कविता वाचत नसून एखाद्या जिवंत नाटकाचे अंक पाहत आहात असा भास होतो. अत्र्यांचे शब्द धारदार शस्त्रासारखे येतात, पण ते जखम करत नाहीत, तर दांभिकतेची सूज उतरवतात.


---


### भाषेची ओघवतं आणि अतरंगी रूप


आचार्य अत्र्यांची भाषा ही मराठी मातीशी जोडलेली भाषा आहे. त्यात संस्कृतप्रचुर शब्दांचा आव नाही की पाश्चात्त्य भाषेचा उथळ अट्टाहास नाही. पुण्याच्या पेठेतल्या संवादांपासून ते ग्रामीण भागातील तडक्यापर्यंत सर्व रंग या पुस्तकात पाहायला मिळतात.


पुस्तकाचे विश्लेषण करताना मला प्रकर्षाने जाणवलेली गोष्ट म्हणजे, अत्र्यांनी केवळ कवींची थट्टा केली नाही, तर तत्कालीन समाजातील बालविवाह, वृद्धविवाह, अंधश्रद्धा, आणि राजकीय नेत्यांची पोकळ भाषणबाजी यांवरही सडकून टीका केली. 'गीत गोमटे' किंवा 'दशपुत्रे' यांसारख्या कवितांमधून त्यांनी समाजातल्या वेगवेगळ्या नमुन्यांचे जे शब्दचित्र उभे केले आहे, ते आजही तितकेच लागू पडते. म्हणूनच, हे पुस्तक शंभर वर्षांनंतरही वाचताना कुठेही जुने किंवा कालबाह्य वाटत नाही.


---


### एका ब्लॉगर्सच्या नजरेतून: या पुस्तकाचे आजचे महत्त्व


> **"विनोद हा माणसाला केवळ हसवत नाही, तर तो माणसाला स्वतःच्याच चुकांवर हसण्याचे आणि सुधारण्याचे धाडस देतो. 'झेंडूची फुलें' हे याच धाडसाचे दुसरे नाव आहे."**


आजच्या सोशल मीडियाच्या युगात, जिथे आपण रोज 'मीम्स' पाहतो, कोणाची तरी फिरकी घेणारे व्हिडिओ पाहतो—त्या सगळ्याचा उगम, त्या विडंबनाचा पाया अत्र्यांनी शतकापूर्वीच रचून ठेवला होता, हे आपल्याला हे पुस्तक वाचताना समजते. आजच्या तरुणांनी हे पुस्तक आवर्जून वाचायला हवे, जेणेकरून त्यांना समजेल की कोणत्याही अश्लीलतेशिवाय, कोणाचाही विनाकारण अपमान न करता केवळ बौद्धिक पातळीवर कसला दर्जेदार विनोद निर्माण केला जाऊ शकतो.


हे पुस्तक संपवताना आपल्या मनात अत्र्यांबद्दलचा आदर कैक पटीने वाढतो. ज्या काळात सनातनी विचारसरणीचा पगडा मोठा होता, त्या काळात एवढं उघड बंड पुकारणं आणि तेही साहित्याच्या माध्यमातून, हे केवळ आचार्य अत्रेच करू जाणे!


---


### शेवटी एवढेच सांगेन...


रसिकहो, जर तुमच्या आयुष्यात रोजच्या धावपळीमुळे थोडा थकवा आला असेल, जर तुम्हाला मराठी भाषेचा खरा खुरा तडका अनुभवायचा असेल, आणि जर तुम्हाला साहित्यातील एका क्रांतीचा साक्षीदार व्हायचे असेल, तर 'झेंडूची फुलें' हे पुस्तक आजच हातात घ्या. हे पुस्तक तुम्हाला हसवेल, डोलवेल आणि जाता जाता साहित्याकडे पाहण्याचा एक नवा, निकोप दृष्टिकोन देऊन जाईल.


तुम्हाला आचार्य अत्र्यांचे विचार आणि त्यांचे साहित्य कसे वाटते? 'झेंडूची फुलें'मधील तुमची आवडती कविता कोणती? मला खाली कमेंट करून नक्की कळवा. पुन्हा भेटूया अशाच एका अभिजात पुस्तकाचा सुगंधी प्रवास घेऊन. तोपर्यंत, वाचत राहा, हसत राहा!



संदीप प्रकाश जाधव

Monday, October 10, 2022

"अ‍ॅट एनी कॉस्ट"

 



लेखक : अभिराम भडकमकर

प्रकाशक : राजहंस प्रकाशन

पृष्ठे- ३७३, मूूल्य- ३२५ रुपये 


## मुखवट्यांमागचं जीवघेणं सत्य: अभिराम भडकमकर यांच्या 'अ‍ॅट एनी कॉस्ट' कादंबरीचा अंतरंग प्रवास


नमस्कार वाचक मित्रांनो,


कधीकधी एखादं पुस्तक आपल्या हातात येतं आणि ते केवळ आपल्याला खिळवून ठेवत नाही, तर आतून पूर्णपणे हलवून सोडतं. प्रसिद्ध लेखक, दिग्दर्शक आणि अभिनेते **अभिराम भडकमकर** यांची **'अ‍ॅट एनी कॉस्ट'** ही कादंबरी माझ्या वाचनात आली आणि ती संपवून बाजूला ठेवल्यानंतरही कित्येक तास मी स्तब्ध होतो. आजच्या कॉर्पोरेट जगात, ग्लॅमरच्या मागे धावणाऱ्या महानगरांमध्ये माणूस स्वतःचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी आणि यशाच्या शिखरावर पोहोचण्यासाठी कोणत्या थराला जाऊ शकतो, याचं एक अंगावर काटा आणणारं, तितकंच वास्तववादी चित्रण या कादंबरीत पाहायला मिळतं. आज एका ब्लॉगर्सच्या नात्याने, हे पुस्तक पूर्ण वाचल्यानंतर मला आलेला अनुभव आणि या कादंबरीचं सखोल विश्लेषण मी तुमच्यासमोर मांडत आहे.


---


### कथानकाची पार्श्वभूमी: यशाची जीवघेणी स्पर्धा


कादंबरीचे शीर्षकच सुचवते—'काहीही किंमत मोजावी लागली तरी चालेल, पण यश हवंच!' आजच्या आधुनिक, वेगवान आणि अत्यंत महत्त्वाकांक्षी जगाचा हा जणू मूलमंत्र बनला आहे. कथानक फिरतं ते आजच्या कॉर्पोरेट संस्कृती, माध्यमं, आणि ग्लॅमरच्या जगाभोवती. या जगात वरून जे जितकं लखलखीत, चकचकीत आणि देखणं दिसतं, आतून ते तितकंच अंधारे, क्रूर आणि पोकळ आहे, हे लेखक अत्यंत कौशल्याने उघड करत जातो.


कथेतील पात्रे ही आपल्याच अवतीभोवती वावरणारी, मध्यमवर्गातून वर आलेली पण आता लक्षावधी रुपयांच्या पॅकेजेसच्या आणि अधिकाराच्या नशेत बुडालेली माणसं आहेत. या सर्वांना आयुष्यात फक्त एकच गोष्ट हवी आहे—'सक्सेस'. आणि हा सक्सेस मिळवण्यासाठी ते नात्यांचा बळी द्यायला तयार आहेत, स्वतःच्या तत्त्वांना तिलांजली द्यायला तयार आहेत आणि प्रसंगी गुन्हेगारीच्या उंबरठ्यावर उभे राहायलाही त्यांना संकोच वाटत नाही.


---


### पात्रांची गुंफण आणि मानसशास्त्रीय खेळ


अभिराम भडकमकर यांच्या लेखनाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची पात्रनिर्मिती. कादंबरीतील कोणतीही व्यक्ती पूर्णपणे काळी किंवा पांढरी नाही; ती आपल्यासारखीच 'ग्रे शेड' असणारी आहे. प्रत्येक पात्राच्या मनात चाललेलं द्वंद्व, त्यांची असुरक्षितता आणि ती असुरक्षितता लपवण्यासाठी त्यांनी चेहऱ्यावर चढवलेले कॉर्पोरेट मुखवटे लेखकाने एखाद्या कसलेल्या शल्यचिकित्सकासारखे सोलून दाखवले आहेत.


* **महत्त्वाकांक्षेचा अंधकार:** कादंबरीतील मुख्य पात्रे जेव्हा यशाच्या शिखराकडे झेप घेतात, तेव्हा त्यांच्या पावलांखाली येणाऱ्या लहान-सहान माणसांना ते कसं चिरडत जातात, हे पाहताना अस्वस्थ व्हायला होतं.

* **नात्यांची वीण:** पती-पत्नीमधील संवाद, सहकाऱ्यांमधील स्पर्धा आणि प्रेमाच्या नावाखाली होणारा एकमेकांचा वापर, या सर्व गोष्टींवर लेखकाने अचूक बोट ठेवले आहे. इथे कोणी कोणाचा मित्र नाही आणि कोणी कोणाचा शत्रू नाही; इथे प्रत्येक जण एकमेकांचा वापर करून वर चढू पाहणारा एक सोंगटी आहे.


लेखकाची भाषाशैली इतकी प्रवाही आणि ओघवती आहे की, वाचताना आपण केवळ शब्द वाचत नाही, तर त्या कॉर्पोरेट ऑफिसमधील अलिशान केबिन्स, तिथला तणाव, रात्रीच्या पार्ट्यांमधील कृत्रिम हसू आणि बंद दरवाजाआड चाललेले षड्यंत्र आपल्या डोळ्यांसमोर जिवंत होताना पाहतो. एखाद्या उत्कृष्ट थ्रिलर कादंबरीसारखी ही कथा पुढे सरकते.


---


### कॉर्पोरेट जगताचे विदारक वास्तव


'अ‍ॅट एनी कॉस्ट' ही केवळ एक मनोरंजक कथा नाही, तर ती आजच्या 'इन्स्टंट' युगावर केलेले एक कडूभाष्य आहे. आजच्या तरुणाईला प्रत्येक गोष्ट झटपट हवी आहे—पैसा, प्रतिष्ठा, पद आणि सत्ता. पण या 'झटपट' मिळवण्याच्या नादात आपण काय गमावतोय?


1. **मानसिक शांततेचा बळी:** २४ तास चालणारी ई-मेल्सची मालिका, टार्गेट्स पूर्ण करण्याचा दबाव आणि नोकरी जाण्याची सततची भीती यांमुळे माणसाचे यंत्रात कसे रूपांतर झाले आहे, हे लेखकाने प्रकर्षाने मांडले आहे.

2. **मूल्यांची घसरण:** जिथे 'प्रॉडक्टिव्हिटी' आणि 'प्रॉफिट' हेच देवाचे स्थान घेतात, तिथे प्रामाणिकपणा, सहानुभूती आणि कृतज्ञता या मूल्यांना कचऱ्याची टोपली दाखवली जाते. 'अ‍ॅट एनी कॉस्ट' या वाक्यातच एक प्रकारची हिंस्रता आहे, जी हिंस्रता आजच्या सुशिक्षित समाजात कशी भिनत चालली आहे, याचे भान ही कादंबरी आणून देते.


---


### ब्लॉगर्सचा दृष्टिकोन: ही कादंबरी का वाचावी?


> **"यशाच्या शिखरावर पोहोचताना पायथ्याशी सुटलेल्या आपल्या माणसांची आणि मूल्यांची किंमत जर मोजता आली नाही, तर त्या शिखरावरील एकाकीपण असह्य होतं."**


एक वाचक म्हणून मला या पुस्तकाने अंतर्मुख केले. अभिराम भडकमकर यांनी कुठेही उपदेशाचे डोस दिलेले नाहीत. त्यांनी फक्त एक आरसा आपल्या समाजासमोर, आपल्या जीवनशैलीसमोर धरला आहे. कादंबरीचा शेवट हा धक्कादायक तर आहेच, पण तो आपल्याला विचार करायला भाग पाडणारा आहे की—"मी ज्या शर्यतीत धावतोय, त्या शर्यतीचे अंतिम टोक नक्की कुठे आहे?"


जर तुम्हाला मानवी मनाचे खेळ, कॉर्पोरेट विश्वातील गूढ राजकारण आणि खिळवून ठेवणारी नाट्यमय कादंबरी वाचायला आवडत असेल, तर 'अ‍ॅट एनी कॉस्ट' तुमच्यासाठी एक Must-Read पुस्तक आहे.


---


### तुमच्या प्रतिक्रिया नक्की कळवा!


वाचक मित्रांनो, तुम्ही हे पुस्तक वाचले आहे का? किंवा आजच्या या धावपळीच्या युगात 'यशस्वी' होण्यासाठी माणसाने कोणत्या मर्यादेपर्यंत जावे, याबद्दल तुमचे काय मत आहे? कमेंट करून नक्की सांगा. चला तर मग, लवकरच भेटूयात अशाच एका नवीन पुस्तकाच्या विश्लेषणासह. तोपर्यंत, वाचनाचा आनंद घेत राहा!

Thursday, September 29, 2022

"देव? छे!" परग्रहावरील अंतराळवीर

 


लेखक : बाळ भागवत

प्रकाशक : मेहता पब्लिशिंग हाऊस

पृष्ठे- १७०, मूूल्य- २०० रुपये 



## रहस्य, विज्ञान आणि श्रद्धेचा रंजक प्रवास: बाळ भागवत यांच्या 'देव? छे! परग्रहावरील अंतराळवीर'!!!


नमस्कार वाचक मित्रांनो,


अनेकदा रात्रीच्या शांत अंधारात आकाशाकडे पाहत असताना डोक्यात एक विचार चमकून जातो—'या अनंत विश्वात आपण खरोखरच एकटे आहोत का?' हाच प्रश्न जेव्हा मानवी इतिहासाच्या, पुराणांच्या आणि धर्मग्रंथांच्या पानातून शोधण्याचा प्रयत्न केला जातो, तेव्हा बुद्धीला एक वेगळीच दिशा मिळते. नुकतंच माझ्या वाचनात आलेलं एक विलक्षण पुस्तक म्हणजे ज्येष्ठ लेखक बाळ भागवत यांचे **'देव? छे! परग्रहावरील अंतराळवीर'**. हे पुस्तक केवळ वाचायचं म्हणून मी हातात घेतलं होतं, पण पहिल्या प्रकरणापासूनच या पुस्तकाने मला अशा एका विश्वात नेऊन सोडलं की जिथे विज्ञान, इतिहास आणि अध्यात्म यांच्या सीमा अंधुक होतात. एखाद्या उत्कंठावर्धक कादंबरीसारखा वाहणारा हा वैचारिक प्रवास मी आज तुमच्यासमोर मांडत आहे.


---


### मांडणी आणि मध्यवर्ती कल्पना: एक नवा दृष्टिकोन


हे पुस्तक म्हणजे स्विस लेखक 'एरिक फॉन डेनिकेन' यांच्या जगप्रसिद्ध 'प्राचीन अंतराळवीर' (Ancient Astronauts) सिद्धांताची मराठी वाचकांसाठी केलेली अतिशय रंजक आणि अभ्यासपूर्ण मांडणी आहे.


आपल्या पूर्वजांनी ज्यांना 'देव' मानले, पूजले, ज्यांच्या चमत्कारांच्या कथा आपण पिढ्यानपिढ्या ऐकत आलो, ते खरोखरच अद्भुत शक्ती असलेले देव होते की मानवापेक्षा अधिक प्रगत असलेल्या दुसऱ्या ग्रहावरील (Alien) अंतराळवीर? हा या पुस्तकाचा केंद्रबिंदू आहे. विसाव्या शतकात मानवाने चंद्रावर पाऊल ठेवले, उपग्रह सोडले आणि अंतराळप्रवास शक्य करून दाखवला. जर हे आपण केवळ ६०-७० वर्षांत करू शकलो, तर अब्जावधी वर्षांपूर्वी इतर कुठल्यातरी ग्रहावरील प्रगत संस्कृतीने पृथ्वीला भेट दिली असण्याची शक्यता नाकारता कशी येईल? लेखक हाच धागा पकडून इतिहासाचे एकेक पान उलटत जातात.


---


### पुरावे आणि गूढ चमत्कारांचे वैज्ञानिक विश्लेषण


पुस्तकाची ओघवती भाषाशैली वाचकाला खिळवून ठेवते. लेखकाने कोरड्या विज्ञानाची जंत्री न मांडता एखाद्या रहस्यमय कथेसारखे पुरावे समोर ठेवले आहेत:


* **प्राचीन गुहाचित्रे आणि नक्षीकाम:** जगातील अनेक दुर्गम गुहांमध्ये हजारो वर्षांपूर्वीची अशी चित्रे आढळतात, ज्यामध्ये माणसांसारख्या आकृत्यांनी डोक्यावर गोल शिरस्त्राण (Helmets) घातले आहे, ज्यातून वायर्स किंवा अँटेना बाहेर आलेले दिसतात. आजचा स्पेससूट आणि त्या चित्रांमधील साम्य अचंबित करणारे आहे.

* **विमानांचे आणि शस्त्रास्त्रांचे वर्णन:** रामायण-महाभारतातील 'पुष्पक विमान' किंवा अग्निबाण, तसेच पाश्चात्त्य ग्रंथांमधील आकाशातून अग्नी आणि धूर ओकत येणारे रथ—या गोष्टी केवळ कल्पनाविलास आहेत की प्राचीन काळच्या अडाणी मानवाने स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहिलेल्या 'स्पेसशिप्स' चे केलेले साधे वर्णन?

* **अशक्य वाटणारे वास्तुकला चमत्कार:** इजिप्तचे पिरॅमिड्स किंवा दक्षिण अमेरिकेतील प्रचंड पाषाण रचना, ज्या काळामध्ये आधुनिक क्रेन किंवा साधने नव्हती, तेव्हा इतके प्रचंड दगड मिलीमीटरच्या अचूकतेने कसे गोठवले गेले?


लेखक बाळ भागवत प्रत्येक मुद्द्यावर वाचकाला विचार करायला भाग पाडतात. ते म्हणतात की, जेव्हा एखादी प्रगत संस्कृती मागास संस्कृतीसमोर येते, तेव्हा मागास संस्कृतीच्या नजरेत प्रगत तंत्रज्ञान हे 'चमत्कार' आणि ते तंत्रज्ञान वापरणारा माणूस हा 'देव' बनतो.


---


### लेखकाची भाषाशैली आणि मांडणीचे वैशिष्ट्य


या पुस्तकाची सर्वांत मोठी ताकद म्हणजे त्याची 'ओघवती भाषाशैली'. बाळ भागवत यांनी हा वैज्ञानिक आणि वैचारिक विषय मांडताना मराठी भाषेचे सौंदर्य कुठेही कमी पडू दिलेले नाही. त्यांची वाक्यरचना एखाद्या कादंबरीप्रमाणे वाहती आहे. क्लिष्ट वैज्ञानिक संकल्पना त्यांनी अत्यंत सोप्या आणि रंजक उदाहरणांतून स्पष्ट केल्या आहेत.


पुस्तकात कुठेही अंधश्रद्धेवर विनाकारण टोकाची टीका नाही किंवा विज्ञानाचा अवाजवी आव आणलेला नाही. अत्यंत तटस्थपणे, पुराव्यांच्या आणि तर्कांच्या आधारे मानवी इतिहासाकडे पाहण्याचा एक नवा चष्मा लेखक वाचकाला बहाल करतो.


---


### एका ब्लॉगर नजरेतून...


> **"माणसाचा भविष्यकाळ उज्वल आहे, पण त्यासाठी अंतराळ संशोधन आणि अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टी शक्यतेत उतरवण्याचे धैर्य आपल्याकडे हवे."**


वैयक्तिक पातळीवर मला या पुस्तकाने खूप अंतर्मुख केले. आपण ज्या गोष्टींना 'काल्पनिक दंतकथा' म्हणून सोडून देतो, त्यामागे एक खूप मोठा ऐतिहासिक आणि वैज्ञानिक वारसा लपलेला असू शकतो, याची जाणीव हे पुस्तक करून देते. हे केवळ परग्रहावरील जीवांचे अस्तित्व शोधणारे पुस्तक नाही, तर मानवी जिज्ञासू वृत्तीला दिलेली एक साद आहे.


तुमच्यातील वाचकाला, विचारवंताला आणि विज्ञानाची आवड असणाऱ्या संवेदनशील मनाला तृप्त करण्याची क्षमता या पुस्तकात नक्कीच आहे. जर तुम्हाला जुन्याच चौकटी मोडून नव्या दृष्टिकोनातून विश्वाकडे पाहायचे असेल, तर हे पुस्तक तुमच्या संग्रही असायलाच हवे!


संदीप प्रकाश जाधव

Monday, September 19, 2022

"झुंज"

 


लेखक : ना. सं. इनामदार

प्रकाशक : कॉन्टिनेन्टल पब्लिकेशन

पृष्ठे- ५६८, मूूल्य- ५०० रुपये  



# सह्याद्रीच्या छातीवर कोरलेली एक स्वाभिमानी लढाई: ना. सं. इनामदार यांच्या ‘झुंज’ कादंबरीचा रसास्वाद

नमस्कार पुस्तकप्रेमी मित्रांनो!

इतिहास म्हटला की आपल्या डोळ्यांसमोर येतात तलवारींचे खणखणाट, आक्रमक चढाया आणि विजयाचे जयघोष. पण इतिहास केवळ पराक्रमाचा नसतो; तो असतो माणसांच्या मनातील संघर्षाचा, मूल्यांच्या जपणुकीचा आणि स्वाभिमानासाठी दिलेल्या लढ्याचा. मराठी ऐतिहासिक कादंबरी जगतात ज्या लेखकाने आपल्या लेखणीने इतिहासातील पात्रांना जिवंत केले, ते नाव म्हणजे आदरणीय ना. सं. इनामदार. नुकतीच मी त्यांची ‘झुंज’ ही अजरामर कादंबरी पुन्हा एकदा एका दमात वाचून पूर्ण केली. पुस्तक संपवून बाजूला ठेवल्यावरही मनात एकच विचार चक्रावत राहिला—"स्वाभिमानाची किंमत काय असते?" आजच्या या ब्लॉगमध्ये मी तुम्हाला याच वादळी कादंबरीच्या विश्वात घेऊन जाणार आहे.

## ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि कथेचे नायक: यशवंतराव होळकर

कादंबरीचे शीर्षक ‘झुंज’ अत्यंत सूचक आणि प्रभावी आहे. ही झुंज केवळ दोन सैन्यांमधली नाही, तर ही झुंज आहे एका एकाकी योद्ध्याची परकीय आक्रमकांविरुद्ध आणि स्वतःच्याच माणसांच्या गद्दारीविरुद्ध. या कादंबरीचे नायक आहेत—**'मराठशाहीचा शेवटचा दिमाखदार सूर्य' म्हणजेच श्रीमंत यशवंतराव होळकर!**

जेव्हा मराठा साम्राज्य अंतर्गत कलहाने, पेशव्यांच्या कमकुवत धोरणांमुळे आणि इंग्रजांच्या ‘फोडा आणि राज्य करा’ या कुटील नीतीमुळे पतनाच्या उंबरठ्यावर होते, अशा अत्यंत कठीण काळात यशवंतराव होळकर नावाचे वादळ सह्याद्रीच्या आणि उत्तर भारताच्या भूमीवर घोंघावत होते. ना. सं. इनामदार सरांनी या कादंबरीची सुरुवातच इतकी नाट्यमय केली आहे की, वाचक पहिल्या पानापासूनच अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात चालला जातो. लेखकाची भाषाशैली ही एखाद्या कादंबरीसारखीच ओघवती, प्रासादिक आणि नादमाधुर्याने नटलेली आहे.

## कथानकाचा ताणाबाणा आणि संघर्षाची परिसीमा

कादंबरीचा पट अत्यंत विशाल आहे. यात एका बाजूला इंग्रजांचा वाढता प्रभाव, दुसरीकडे दौलतराव शिंदे आणि पेशवे बाजीराव दुसरे यांच्यातील छुपी युती, आणि या सगळ्यात स्वतःचे अस्तित्व आणि मराठशाहीचे वैभव टिकवण्यासाठी धडपडणारे होळकर घराणे आहे. यशवंतरावांचे वैयक्तिक आयुष्य हे दुःखाच्या आणि संघर्षाच्या अग्नीतून तावून सुलाखून निघालेले होते. त्यांचे बंधू मल्हाररावांची झालेली हत्या आणि त्यानंतर विखुरलेल्या होळकर फौजेला एकत्र करून त्यांनी उभारलेला लढा, हा थरार इनामदार सरांनी अत्यंत ताकदीने मांडला आहे.

लेखकाने यशवंतराव होळकरांचे जे व्यक्तिमत्त्व रेखाटले आहे, ते वाचताना अंगावर शहारे येतात. ते केवळ एक पराक्रमी योद्धे नव्हते, तर ते एक कुशल रणनीतीकार होते. इंग्रजांच्या आधुनिक तोफखान्याला आणि शिस्तीला कसे तोंड द्यायचे, याच अचूक गणित त्यांच्याकडे होते. कादंबरीतील प्रत्येक युद्धप्रसंग, मग तो हडपसरची लढाई असो वा भरतपूरच्या किल्ल्याला दिलेला वेढा, लेखक शब्दांच्या माध्यमातून आपल्या डोळ्यांसमोर जिवंत करतो. तोफांचा गडगडाट, घोड्यांच्या टापांचा आवाज आणि सैनिकांच्या किंकाळ्या आपल्याला प्रत्यक्ष ऐकू येतात, इतके प्रसंगलेखन ओघवते आहे.

## पात्रांची गुंफण आणि मानवी भावनांचे पैलू

ना. सं. इनामदार यांच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य हे की, ते पात्रांना फक्त ऐतिहासिक चौकटीत ठेवत नाहीत, तर त्यांच्यातील माणसाचा शोध घेतात. यशवंतराव जितके रणमैदानावर कठोर होते, तितकेच ते मनातून हळवे होते. त्यांचे आपल्या कुटुंबावर, फौजेवर असलेले प्रेम आणि विश्वासाने सोबत देणाऱ्या सहकाऱ्यांबद्दलची कृतज्ञता लेखकाने सूक्ष्मतेने टिपली आहे.

कादंबरीमध्ये इतर पात्रांनाही तितकाच न्याय दिला गेला आहे. अमीर खान पिंडारी याच्यासारख्या पात्राची बदलती भूमिका, बाजीराव पेशव्यांची अगतिकता आणि कुटिलता, आणि शिंद्यांचे राजकारण या सगळ्यांमुळे कथेला एक वेगळीच धार मिळते. पात्रांमधील संवाद हे या कादंबरीचे खरे वैभव आहेत. ते भारदस्त आहेत, ऐतिहासिक काळाला साजेसे आहेत आणि मनावर थेट वार करणारे आहेत.

## एका ब्लॉगरच्या नजरेतून

‘झुंज’ ही कादंबरी वाचताना मला जाणवलेली सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, लेखक कुठेही इतिहासाचा विपर्यास करत नाही किंवा पात्रांचे उदात्तीकरण करण्यासाठी सत्य लपवत नाही. यशवंतरावांच्या काही निर्णयांचे पडसाद कसे उमटले, हेही लेखक तटस्थपणे मांडतो. ही कादंबरी आपल्याला शिकवते की, जेव्हा तुमचे स्वतःचे लोक तुमच्या पाठीत खंजीर खुपसतात, तेव्हा परकीय शत्रूशी लढणे किती पटीने कठीण होते.

यशवंतराव होळकरांनी इंग्रज जनरल लेक याला ज्या प्रकारे धूळ चारली, तो इतिहास वाचताना ऊर अभिमानाने भरून येतो. परंतु, देशातील इतर राजकर्त्यांनी त्यांना वेळेवर साथ न दिल्यामुळे या झुंजार योद्ध्याची कशी कोंडी झाली, हे वाचताना डोळ्यात पाणी आल्याशिवाय राहत नाही. ही कादंबरी केवळ एका राजाची कथा नाही, तर ती एका महानायकाच्या एकाकीपणाची शोकांतिका आहे.

लेखकाची वर्णनशैली इतकी ओघवती आहे की, इतकी मोठी कादंबरी वाचताना कुठेही संथपणा जाणवत नाही. प्रत्येक प्रकरणाच्या शेवटी निर्माण होणारी उत्सुकता वाचकाला पुढे जाण्यास प्रवृत्त करते. मराठी भाषेचे सौंदर्य कसे असावे, याचा हा एक उत्कृष्ट नमुना आहे.

## ही कादंबरी का वाचावी? (माझा निष्कर्ष)

* **खऱ्या इतिहासाचे दर्शन:** पाठ्यपुस्तकात न शिकवला गेलेला मराठशाहीच्या शेवटच्या कालखंडातील धगधगता इतिहास समजून घेण्यासाठी.
* **अतुलनीय नेतृत्व गुणांचा अभ्यास:** यशवंतराव होळकरांच्या गनिमी काव्याचे आणि संकटसमयी संयम न गमावण्याच्या वृत्तीचे दर्शन घडवणारी कलाकृती.
* **समृद्ध भाषाशैलीचा आनंद:** ना. सं. इनामदार यांच्या सिद्धहस्त लेखणीचा आणि ओघवत्या मराठी भाषेचा आस्वाद घेण्यासाठी.

मित्रांनो, ‘झुंज’ हे केवळ एक पुस्तक नाही, तर तो एक अनुभव आहे. हा अनुभव प्रत्येकाने आयुष्यात एकदा तरी घेतलाच पाहिजे. प्रतिकूल परिस्थितीतही शरणागती न पत्करता, शेवटच्या श्वासापर्यंत स्वाभिमानासाठी कसे लढावे, याचे हे ज्वलंत उदाहरण आहे.

तुम्ही जर अद्याप ही कादंबरी वाचली नसेल, तर नक्की वाचा आणि जर आधीच वाचली असेल, तर यशवंतराव होळकरांच्या या 'झुंजार' प्रवासाने तुमच्या मनावर काय परिणाम केला, हे मला कमेंट करून नक्की सांगा!

चला तर मग, पुन्हा भेटू अशाच एका अप्रतिम पुस्तकाच्या विश्लेषणासह. तोपर्यंत, वाचीत राहा!


संदीप प्रकाश जाधव

Monday, September 12, 2022

"सूर्याची सावली"


लेखक : नितीन थोरात

प्रकाशक : रायटर पब्लिकेशन

पृष्ठे- २६५, मूूल्य- २९९ रुपये  




उन्हाच्या तीव्रतेत हरवलेली नाती: नितीन थोरातांच्या ‘सूर्याची सावली’!!!

नमस्कार वाचक मित्रांनो!

काही पुस्तकं अशी असतात, जी केवळ वाचली जात नाहीत, तर ती आपल्या जगण्याचा एक भाग बनून जातात. नुकतीच मी नितीन थोरात सरांची ‘सूर्याची सावली’ ही कादंबरी एका बैठकीत वाचून पूर्ण केली. पुस्तक संपवून बाजूला ठेवलं तरी मनातील तिची बेचैनी अजून कमी झालेली नाही. हे पुस्तक म्हणजे केवळ कागदावर उमटलेली अक्षरं नाहीत, तर मानवी भावनांच्या गुंतागुंतीच्या प्रवासाचा एक आरसा आहे. आजच्या या ब्लॉगमध्ये मी तुम्हाला याच अप्रतिम कादंबरीच्या विश्वासात घेऊन जाणार आहे.

## शीर्षकामागचं गूढ आणि पहिली भुरळ

पुस्तकाचं नाव ‘सूर्याची सावली’ वाचता क्षणीच मनामध्ये एक द्वंद्व निर्माण होतं. सूर्य आणि सावली हे दोन परस्परविरोधी टोकं आहेत. जिथं प्रखर सूर्य असतो, तिथं सावलीचा जन्म होतो; पण ती सावली कधीच सूर्याला स्पर्श करू शकत नाही. लेखकाने या दोन शब्दांतच संपूर्ण कादंबरीचं सार सामावून घेतलं आहे. हे शीर्षकच वाचकाला खुणावतं आणि कथानकाच्या आत डोकावण्यास भाग पाडतं. मुखपृष्ठावरूनच या पुस्तकाच्या गांभीर्याची जाणीव होते.

नितीन थोरात यांची भाषाशैली म्हणजे एखाद्या संथ वाहणाऱ्या नदीसारखी आहे. नदी जशी काठावरच्या संस्कृतीला समृद्ध करत पुढे जाते, तशीच त्यांची लेखणी वाचकाच्या मनातील भावनांना पापुद्रे देत पुढे सरकते. कादंबरीची सुरुवात अत्यंत संथ आणि आल्हाददायक वाटते, पण जसजशी पानं उलटत जातात, तसतशी कथेची पकड घट्ट होत जाते. एखाद्या कसलेल्या चित्रकाराने कॅनव्हासवर रंगांची उधळण करावी, तशी पात्रं आपल्या डोळ्यांसमोर उभी राहतात.

## कथानकाचा ताणाबाणा आणि पात्रांची गुंफण

कादंबरीच्या केंद्रस्थानी आहेत माणसांमधील नातेसंबंध. आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या युगात आपण भौतिक सुखांच्या मागे धावत असताना नक्की काय गमावत आहोत, याचं जिवंत चित्रण लेखकाने केलं आहे. कथेतील मुख्य पात्र हे एका बाजूला कर्तव्याची धग आणि दुसऱ्या बाजूला नात्यांची सावली या दोन टोकांवर झुलताना दिसतं.

नात्यांमध्ये येणारा दुरावा, संवादाचा अभाव आणि त्यातून निर्माण होणारी अढी याचं इतकं सूक्ष्म विश्लेषण लेखकाने केलं आहे की, वाचताना अनेकदा "हे तर माझ्याच आयुष्यात घडलं होतं," असा भास होतो. प्रत्येक पात्राला स्वतःची एक पार्श्वभूमी आहे, स्वतःचे पूर्वग्रह आहेत आणि स्वतःच्या मर्यादा आहेत. लेखक कोणत्याही पात्राला पूर्णपणे चांगलं किंवा पूर्णपणे वाईट ठरवत नाही, तर परिस्थिती माणसाला कशी वागायला लावते, हे अत्यंत तटस्थपणे मांडतात.

कादंबरीतील संवाद हे या पुस्तकाचा खरा प्राण आहेत. ते पाल्हाळिक नाहीत, तर धारदार आहेत. दोन पात्रांमधील शांततासुद्धा बरंच काही बोलून जाते. जेव्हा दोन मनं एकमेकांपासून दूर जातात, तेव्हा शब्दांपेक्षा त्यांच्यातील अबोला किती भयानक असतो, हे लेखकाने अत्यंत प्रभावीपणे दाखवून दिलं आहे. लेखकाची भाषा ग्रामीण आणि शहरी संस्कृतीचा सुवर्णमध्य साधणारी आहे.

## भावनांचे हिंदोळे आणि प्रसंगलेखन

लेखकाने प्रसंग उभे करताना वातावरणाची जी वर्णने केली आहेत, ती एखाद्या कादंबरीला साजेशी अशीच ओघवती आहेत. निसर्गाचे बदलत जाणारे रंग आणि पात्रांच्या मनातील बदलत्या भावना यांची सुरेख सांगड घातली आहे. एखाद्या दुःखद प्रसंगी पडणारा पाऊस किंवा आनंदाच्या क्षणी उमलणारं ऊन, हे केवळ पार्श्वभूमी म्हणून येत नाही, तर ते कथेचा एक भाग बनतात.

पुस्तकात अनेक असे प्रसंग आहेत जे वाचकाला अंतर्मुख करतात. आई-वडिलांचे मुलांवरील प्रेम, पण बदलत्या काळासोबत त्या प्रेमाची बदललेली व्याख्या, पती-पत्नीमधील विश्वासाचे धागे आणि मित्रांमधील निखळ नाते, या सर्वच आघाड्यांवर कादंबरी यशस्वी ठरते. काही प्रकरणांच्या शेवटी लेखकाने घेतलेले वळण इतके अनपेक्षित असते की, पुढे काय होणार या उत्सुकतेपोटी वाचक पुस्तक खाली ठेवूच शकत नाही.

मध्यंतरा नंतर कथेचा वेग वाढतो. संघर्षाची तीव्रता वाढते. जणू काही वाचक स्वतः त्या पात्रांसोबत त्या संघर्षाचा अनुभव घेत असतो. लेखकाचे मानवी स्वभावाचे निरीक्षण अत्यंत दांडगे आहे. माणसाच्या मनातील मत्सर, इर्ष्या, प्रेम, त्याग या सर्व छटा त्यांनी अत्यंत प्रामाणिकपणे रेखाटल्या आहेत. कुठेही कृत्रिमता जाणवत नाही.

## एक ब्लॉगर म्हणून माझे मत..

‘सूर्याची सावली’ हे केवळ मनोरंजनासाठी वाचायचं पुस्तक नाही. हे पुस्तक तुम्हाला स्वतःच्या आत डोकावायला लावतं. आपण आपल्या माणसांना किती वेळ देतो? आपण जे कमावत आहोत, त्यासाठी नक्की काय गमावत आहोत? सूर्यासारखं चमकण्याच्या नादात आपण आपल्याच माणसांना सावली द्यायला विसरलो का? असे अनेक प्रश्न ही कादंबरी वाचकाच्या मनामध्ये पेरून जाते.

नितीन थोरात सरांचे कौतुक यासाठी करावे लागेल की, त्यांनी कथेचा शेवट कोणत्याही ठराविक साच्यात अडकवला नाही. आयुष्यासारखाच कादंबरीचा शेवटही वास्तववादी आहे. तो तुम्हाला हसवणारा किंवा रडवणारा नाही, तर एक तृप्त शांतता देणारा आहे. पुस्तक संपल्यानंतरही त्या पात्रांचे आवाज आपल्या कानात रूंजी घालत राहतात.

कादंबरीची मांडणी, प्रकरणांची विभागणी आणि छपाई अत्यंत नेटकी आहे. लेखकाने वापरलेले अलंकार आणि उपमा भाषेचे सौंदर्य अधिक खुलवतात. ज्यांना दर्जेदार, सखोल आणि ओघवत्या भाषेतील कादंबऱ्या वाचायला आवडतात, त्यांच्यासाठी हे पुस्तक पर्वणी आहे.

## अंतिम निष्कर्ष: का वाचावे?

* **सकस साहित्याचा अनुभव:** जर तुम्हाला आजच्या काळातील नातेसंबंधांचे वास्तववादी चित्रण वाचायचे असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा.
* **ओघवती भाषाशैली:** लेखकाची भाषा तुम्हाला खिळवून ठेवेल, कुठेही कंटाळा येऊ देणार नाही.
* **आत्मपरीक्षणाची संधी:** हे पुस्तक वाचताना तुम्ही केवळ कथा वाचत नाही, तर स्वतःच्या नात्यांचाही पुनर्विचार करता.

माझ्या मते, ‘सूर्याची सावली’ ही मराठी साहित्यातील एक महत्त्वाची कलाकृती ठरते. नितीन थोरात यांनी या कादंबरीच्या माध्यमातून वाचकांच्या मनाचा ठाव घेतला आहे. मी या पुस्तकाला नक्कीच आवर्जून वाचण्याची शिफारस करेन. तुमच्या संग्रही असावं असं हे पुस्तक आहे. तुम्ही जर हे पुस्तक वाचलं असेल, तर तुम्हाला ते कसं वाटलं, मला कमेंट करून नक्की सांगा!

संदीप प्रकाश जाधव

Tuesday, August 9, 2022

"महायुग"

 

 

लेखक : स्वप्नील सोनवडेकर

प्रकाशक : -

पृष्ठे- २०२, मूूल्य- ३२० रुपये  


स्वप्नील सोनवडेकर यांची 'महायुग' ही कादंबरी मराठी साहित्यातील एक अत्यंत वेगळा, धाडसी आणि महत्त्वाकांक्षी प्रयोग आहे. जर तुम्ही नेहमीच्या साचेबद्ध कथा वाचून कंटाळला असाल आणि तुम्हाला काहीतरी थरारक, बुद्धीला चालना देणारं आणि खिळवून ठेवणारं वाचायचं असेल, तर 'महायुग' हे तुमच्यासाठी परफेक्ट बुक आहे. एक ब्लॉगर आणि चोखंदळ वाचक म्हणून ही कादंबरी पूर्ण वाचल्यानंतर मला जे जाणवलं, त्याचा हा सविस्तर आणि सखोल आस्वाद...

'महायुग' या नावामागचं रहस्य आणि पार्श्वभूमी खूप रंजक आहे. कादंबरी हातात घेतल्यावर सर्वात आधी लक्ष वेधून घेते ते तिचं नाव—'महायुग'. 'युग' म्हणजे एक मोठा कालखंड, आणि जेव्हा त्याला 'महा' हे विशेषण लागतं, तेव्हाच कथेची भव्यता अधोरेखित होते. ही कादंबरी केवळ एका व्यक्तीची किंवा कुटुंबाची कथा नाही. हा एका संपूर्ण कालखंडाचा, बदलत्या मानवी संस्कृतीचा आणि कालचक्राचा वेध घेणारा पट आहे. लेखक स्वप्नील सोनवडेकर यांनी खूप मोठ्या कॅनव्हासवर ही कथा रेखाटली आहे. पौराणिक संदर्भ, इतिहास आणि भविष्यकाळ या तिन्हींची सांगड घालण्याचा प्रयत्न या नावातूनच जाणवतो. मानवी अस्तित्वाच्या लढाईला लेखकाने एका नव्या युगाची पार्श्वभूमी दिली आहे.

कादंबरीची अगदी आवर्जून जाणवणारी बाब म्हणजे या कथानकाची पकड आणि मांडणी!! एक वाचक म्हणून मला या कादंबरीची मांडणी प्रचंड आवडली. सुरुवातीच्या काही पानांमध्येच लेखक वाचकाला अशा एका विश्वात घेऊन जातो, जिथून मागे फिरणं अशक्य होतं. तरीही कथेची सुरुवात संथ वाटते, पण हळूहळू ती गती पकडते. यात अनेक उप-कथानके अतिशय कौशल्याने मुख्य कथेशी जोडली आहेत. लेखकाने वेगवेगळ्या कालखंडातील धागेदोरे एकत्र गुंफले आहेत. रहस्य आणि उत्कंठा शेवटपर्यंत टिकून राहते. प्रत्येक प्रकरणाच्या शेवटी येणारे ट्विस्ट वाचकाला पुढचे पान उलटायला भाग पाडतात. आणखी एक लक्षात राहण्यासारखी गोष्ट म्हणजे जेव्हा कादंबरी वाचनाला सुरुवात केल्यापासून लेखकाचा जगाचा, संस्कृतीचा आणि मानवी स्वभावाचा अभ्यास कथानकातून स्पष्ट दिसतो. 

लेखकांनी या कादंबरीमध्ये केलेलं पात्रचित्रण म्हणजे रक्तामांसाची आणि जिवंत पात्रेच वाटावीत. 'महायुग'चे सर्वात मोठे बलस्थान म्हणजे यातील पात्रे. कोणतीही व्यक्तिरेखा केवळ काळी किंवा पांढरी नाही, तर ती करड्या छटेची आहे, जी माणसाच्या खऱ्या स्वभावाला जवळची असते. मुख्य नायकाचा प्रवास हा सामान्य माणसापासून एका महानायकापर्यंतचा आहे. पात्रांच्या मनातील द्वंद्व, त्यांची भीती आणि त्यांचा संघर्ष लेखकाने खूप जिवंतपणे मांडला आहे. केवळ मुख्य पात्रच नाही, तर उप-पात्रांनाही लेखकाने योग्य न्याय दिला आहे. प्रत्येक पात्राच्या पाठीमागे एक ठोस पार्श्वभूमी आणि त्यांचे स्वतःचे हेतू आहेत. काही पात्रे तुम्हाला त्यांच्या विचारांनी अंतर्मुख करायला लावतात. खलनायकी छटा असलेल्या पात्रांचे उगमस्थानही लेखकाने मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून उलगडले आहे. वाचक म्हणून आपण स्वतःला या पात्रांच्या जागी ठेवून विचार करू लागतो, हे लेखकाचे यश आहे.

स्वप्नील सोनवडेकर यांनी यांनी निर्माण केलेलं हे "महायुग" म्हणजे सस्पेन्स, सायन्स फिक्शन आणि पौराणिकतेचा त्रिवेणी संगमच वाटतो. मराठी साहित्यात सायन्स फिक्शन  किंवा फँटसी या विषयांवर फार कमी दर्जेदार लेखन झाले आहे. स्वप्नील सोनवडेकर यांची ही कादंबरी त्याच काही मोजक्या आणि दर्जेदार लेखनाचा भाग आहे असं मला ही कादंबरी वाचत असताना प्रकर्षाने जाणवलं. या कादंबरीत विज्ञानाचा आणि प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर खूप कल्पकतेने केला आहे. त्याच वेळी, भारतीय पौराणिक कथा आणि तत्त्वज्ञान यांचे संदर्भ यात चपखल बसवले आहेत. विज्ञान आणि अध्यात्म किंवा इतिहास यांचा हा संघर्ष वाचताना अंगावर काटा येतो. लेखकाने उभी केलेली काल्पनिक सृष्टी इतकी तपशीलवार आहे की ती खरी वाटते. आधुनिक युगातील मानवी स्वार्थ आणि त्याचे निसर्गावर होणारे परिणाम यावर कादंबरी भाष्य करते. ही कथा वाचताना आपल्याला हॉलिवूडच्या एखाद्या सायन्स-फिक्शनपटाचा थरार अनुभवायला मिळतो. सोनवडेकर यांच्या लेखणीत एक वेगळीच जादू आहे. त्यांची भाषा सोपी, प्रवाही पण तितकीच प्रभावी आहे. लेखकाने जडजंबाल शब्दांचा वापर टाळून, दृश्यमानता निर्माण करण्यावर भर दिला आहे. वाचताना डोळ्यांसमोर चित्र उभे राहते, जणू काही आपण एखादा सिनेमा पाहत आहोत. संवादांची फेक अतिशय नॅचरल आणि संदर्भाला साजेशी आहे. प्रसंगांचे वर्णन करताना लेखकाचा शब्दसंग्रह थक्क करणारा वाटतो. भावनाप्रधान दृश्यांमध्ये भाषेचा गोडवा जाणवतो, तर युद्धाच्या किंवा संघर्षाच्या प्रसंगात भाषा आक्रमक होते. कथेचा वेग कुठेही रेंगाळत नाही, लेखकाने संपादन अतिशय चोख राखले आहे.

'महायुग' केवळ मनोरंजनासाठी लिहिलेली कादंबरी नाही. ती वाचकाला विचार करायला प्रवृत्त करते. मानवी संस्कृती विनाशाच्या उंबरठ्यावर कशी उभी आहे, यावर हे एक गंभीर भाष्य आहे. माणसाचा अतिलोभ आणि निसर्गावर मात करण्याची त्याची प्रवृत्ती त्याला कुठे घेऊन जाईल? हा प्रश्न कादंबरी विचारते. सत्ता, पैसा आणि ताकद यांच्या मागे धावताना माणूस आपली माणुसकी कशी हरवून बसतो, याचे दाहक वास्तव यात दिसते. बदल हे सृष्टीचे नियम आहेत आणि प्रत्येक विनाशानंतर एका नव्या युगाची सुरुवात होते, हा आशावादही यात आहे.

कादंबरी वाचून संपवल्यावरही कित्येक दिवस तिचे विचार मनात घर करून राहतात.

या कादंबरीच्या काही जमेच्या बाजू ज्यासाठी ही कादंबरी आवर्जून वाचावी:

* मराठी साहित्याला मिळालेला एक नवा आणि आधुनिक आयाम.

* खिळवून ठेवणारे कथानक आणि अप्रतिम वर्ल्ड-बिल्डिंग.

* पात्रांमधील भावनिक गुंतागुंत आणि त्यांचा संघर्ष प्रभावी आहे.

* शेवट अत्यंत समाधानकारक आणि विचार करायला लावणारा आहे.

जर तुम्ही मराठीत काहीतरी आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे, भव्य आणि थरारक वाचू इच्छित असाल, तर 'महायुग' तुमच्या संग्रही असायलाच हवे.

मोबाईल बाजूला ठेवा, 'महायुग' हातात घ्या आणि स्वप्नील सोनवडेकर यांनी निर्माण केलेल्या अद्भुत विश्वाची सफर करा. हे पुस्तक तुम्हाला निराश करणार नाही, याची खात्री मी देतो!


संदीप प्रकाश जाधव

Saturday, July 30, 2022

"खंडोबा"

 


लेखक : नितीन थोरात

प्रकाशक : NEW ERA पब्लिशिंग हाऊस

पृष्ठे- ३२७, मूूल्य- ३२० रुपये  


नितीन थोरात यांच्या "खंडोबा" या कादंबरीची सध्या सोशल मेडियावर बरीच चर्चा चालू आहे. रोज एकदा न एकदा कोणाकडूनतरी कादंबरीच्या मुखपृष्ठाचे दर्शन मला होतच होतं तरीही आधीच रांगेत असणाऱ्या 'To Read' च्या यादीमुळे सुरुवातीला या कादंबरीकडं मी थोडंसं दुर्लक्षच केलं पण जसा एक दिवस या कादंबरीचा विषय समजला तेव्हा न रहावून 'To Read' ची यादी बाजूला ठेवली आणि थोरातांचा हा "खंडोबा" वाचायला घेतला! एखाद्या कर्तृत्ववान आणि पराक्रमी माणसाला जेव्हा 'अवतारी' किंवा 'देवमाणूस' हे लेबल चिकटवलं जातं तेव्हा आपसूकच त्या व्यक्तीच्या पराक्रमाकडं दुर्लक्ष व्हायला लागतं आणि रामापासून ते कृष्णापर्यंत याची अनेक उदाहरणे आपल्याला मिळतील. अगदी अलीकडच्या काळातील उदाहरण द्यायचं झालं तर छत्रपती शिवरायांचं देता येईल. शिवरायांसारख्या महापराक्रमी व्यक्तीला अवतारी पुरुषाच्या चौकटीत बसवून आपण खरं तर त्यांच्या कर्तृत्वार अन्यायच करतोय. या देवत्वाचा पगडाच आपल्या डोक्यावर असा आहे की त्यातून बाहेर पडून आपण कधी अशा महान लोकांकडे बघतच नाही. नितीन थोरात यांनी नेमकं हेच साधलं आहे त्यांच्या "खंडोबा" या कादंबरीतून. हजारो वर्षांपासून ज्याला आपण महादेवाचा अवतार म्हणून पूजत आलोय, अखंड महाराष्ट्राचं अराध्य दैवत म्हणून लाखो भाविक आजही ज्याच्या दर्शनासाठी जेजुरी गडावर रांगा लावतात त्या "खंडोबा"ला देवत्वाच्या चौकटीतून बाहेर काढून त्याच्या संपूर्ण आयुष्याचा मागोवा नितीन थोरात यांनी "खंडोबा" मधून घेतला आहे. मणी आणि मल्ल या राक्षसांचा संहार करण्यासाठी महादेवाने खंडोबाचा अवतार धारण केला अशी महाराष्ट्राच्या या कुलदैवताची अख्यायिका आहे. पण, खंडोबाची कथा एवढीच होती का? खंडोबाचं खरं नाव काय होतं? मणी आणि मल्ल या राक्षसांचं खरं नाव काय होतं? खंडोबाचं आणि त्यांचं वैर काय होतं? खंडोबाचं मूळ गाव कोणतं? वंश कोणता? शिवाय राम, कृष्ण, हनुमान यांच्यासारखं खंडोबाचंही बालपण असेल का? काय होती खंडोबाच्या जगण्याची गोष्ट, त्याच्या संघर्षाची कथा? आपल्या सामर्थ्याचा अंदाज येईपर्यंत काय घडलं असावं खंडोबाच्या आयुष्यात? म्हाळसा ही पत्नी असतानाही खंडोबाने बाणूला आपलंसं करण्याचं कारण काय असावं? आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, खंडोबा देव होता की देवत्त्व लाभलेला शूर योद्धा? अशा प्रश्नांची सविस्तर उत्तरं "खंडोबा" या कादंबरीतून देण्याचा प्रयत्न थोरात यांनी केला आहे. खंडोबा, मल्हारी-मार्तंड, सदानंद, म्हाळसाकांत अशा वेगवेगळ्या नावांनी महाराष्ट्राला परिचित असणाऱ्या या 'अवतारी' देवाची किर्ती अनेक मालिका, चित्रपट आणि कथांमधून आपण आजपर्यंत ऐकत-वाचत आलो आहोत पण यांपैकी कुठेच "खंडोबा"च्या बालपणावर प्रकाश टाकण्यात आलेला नाही. नितीन थोरात यांची "खंडोबा" मात्र याला अपवाद आहे. थोरातांच्या या कादंबरीतून आपल्याला "खंडोबा"च्या बालपणाचा नव्याने उलगडा होतो. "खंडोबा"च्या जन्मापासून त्याच्या आयुष्याचा संपूर्ण संघर्ष आपल्याला या कादंबरीत वाचायला मिळतो तोही त्याचं देवत्व बाजूला ठेऊन! खंडोबाचा जन्म, त्याचे आई-वडील, भावंडं, सवंगडी, त्याचं राज्य, युद्ध, त्याचा एक सामान्य माणूस म्हणून चालणारा मानसिक संघर्ष, प्रेम आणि विवाह, जेजुरीची निर्मिती अशा अनेक गोष्टींना स्पर्श करत लेखक आपल्याला एका वेगळ्याच "खंडोबा"विश्वात घेऊन जातात. जरी ही कादंबरी काल्पनिक असली तरी पौराणिक संदर्भांच्या भोवताली गुंफलेल्या कथानकामुळे वाचक कथेत हरवून जातो. एक वीर योद्धा, अनभिषिक्त सम्राट या रुपात आपल्यासमोर येणाऱ्या "खंडोबा"च्या आयुष्यातदेखील सामान्य माणसाप्रमाणे अनेक चढउतार येतात आणि त्यामुळेच अनेक प्रकारच्या संकटांना सामोरे जात स्वतःचं अस्तित्व सिद्ध करून देवपण मिळवणारा "खंडोबा" वाचकाच्या मनाला भिडतो. सामान्यांतून पुढे येऊन, असामान्य कर्तृत्व गाजवून अजरामर झालेल्या एका अनभिषिक्त सम्राटाची ही कथा नक्कीच वाचनीय आहे. "खंडोबा"!!

एखाद्या चित्रपटाला शोभेलशी कथेची सुरुवात!! कादंबरीची सुरुवात होते कादंबरीच्या नायकाला, आदित्यला पडलेल्या एका स्वप्नाने. मराठी चित्रपट दिग्दर्शक असणाऱ्या आदित्यचे आई-वडील खंडोबाचे निस्सीम भक्त! आदित्यच्या लहानपणीच त्याच्या आईचं निधन झाल्याने वडिलांनी त्याला आई-वडील दोघांच्या प्रेमाने मोठं केलं पण तरीही आपले वडील "खंडोबा" भक्तीत तल्लीन झाल्यानेच आपल्या आईचा मृत्यू झाला असं मनाच्या एका कोपऱ्यात आदित्यला सतत टोचत राहतं. एक दिवस अचानकच आदित्यला खंडोबाच्या आयुष्यावर एक भव्य चित्रपट बनवण्याची संधी चालून येते. या चित्रपटाच्या निमित्ताने खंडोबाचा अभ्यास करत असताना आदित्यला एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते ती म्हणजे आजपर्यंतच्या कथा, पुराणांमध्ये कधी खंडोबाचं बालपणच दाखवण्यात आलेलं नाही आणि ही गोष्ट त्याला खूप अस्वस्थ करते. दरम्यानच्या काळात एका महाशिवरात्रीला आपल्या वडिलांसोबत तो जेजुरीला खंडोबाच्या दर्शनाला जातो. आदित्यच्या या जेजुरी भेटीत अशी एक घटना घडते ज्यामुळे तो थेट खंडोबाच्या काळात जातो आणि तिथून पुढे सुरू होतो खंडोबाच्या शोधाचा प्रवास. या प्रवासात लेखकाने आदित्यच्या नजरेतून दिसणारा "खंडोबा" या कादंबरीत उतरवला आहे. आदित्यच्या या टाईम ट्रॅव्हलनंतर कादंबरीची ही कथा खऱ्या अर्थाने वेग पकडते आणि वाचक त्यासोबत वाहवत जातो. खंडोबाच्या काळात आदित्यला खड्गवंशी राजकुमार रुद्रा आणि त्याचे मित्र भेटतात. त्यानंतर खंडोबाचा शोध, तिथल्या लोकांसोबत जुळवून घेण्याची त्याची कसरत, आदित्यची पुन्हा कलियुगात येण्याची धडपड, महालया आणि बाणूचा रुद्राच्या आयुष्यातील प्रवेश, रुद्राच्या जन्माची कहाणी, रुद्रा आणि कर्मस्थी-सुमनसेन यांच्यामध्ये ६ दिवस चाललेलं घनघोर युद्ध या सर्वांमधे वाचक अक्षरशः हरवून जातो. आदित्यला खंडोबा सापडतो का? रुद्रा आणि आदित्यचं नातं काय? रुद्रा आणि खंडोबाचं नातं काय? जेजुरी नगरीची स्थापना कशी झाली? कर्मस्थी-सुमनसेन हे कोण होते? या प्रश्नांसोबतच आदित्यचे पुढे काय होणार? तो परत वर्तमानात येणार की नाही? या प्रश्नांची उत्तरे वाचकांनी कादंबरीतच मिळवणे योग्य.

नितीन थोरात यांची एका वेगळ्या दृष्टीने "खंडोबा"चं दर्शन घडवून आणणारी, आवर्जून वाचावी अशी कादंबरी "खंडोबा"!!





संदीप प्रकाश जाधव


Monday, July 25, 2022

"अत्रारचा फास"

 




लेखक : नारायण धारप

प्रकाशक : साकेत प्रकाशन

पृष्ठे- १९२, मूूल्य- २२५ रुपये

 

Wednesday, July 20, 2022

"असूरवेद"

 


लेखक : संजय सोनवणी

प्रकाशक : प्राजक्त प्रकाशन

पृष्ठे- २३८, मूूल्य- २८० रुपये 

मुरलीधर खैरनार यांच्या "शोध" या थरारक आणि उत्कंठावर्धक कादंबरीनंतर बऱ्याच दिवसांनी एक रोमांचक कादंबरी वाचायला मिळाली. "असूरवेद" ही संजय सोनवणी यांची वाचकाला अक्षरशः खिळवून ठेवणारी एक काल्पनिक कादंबरी!! कादंबरीचा विषयच असा आहे की सुरुवातीलाच 'सांस्कृतिक उलथापालथ घडवणारी कादंबरी' असा उल्लेख लेखकांनी केलेला आहे. 'ऋग्वेद', 'यजुर्वेद', 'सामवेद' आणि 'अथर्ववेद' या चार वेदांचं सार म्हणजे हिंदू संस्कृती किंवा हिंदू धर्म ही आजपर्यंत आपल्याला माहित असलेली गोष्ट. परंतु असं असलं तरीही हिंदू धर्माची स्थापना कधी, कुठे, कशी आणि कोणी केली यावर आजही काही विद्वानांमधे मतभेद आहेत. इतर धर्मांना असणाऱ्या संस्थापकांप्रमाणे हिंदू धर्माचा कोणीही संस्थापक नाही त्यामुळे अशा मतभेदांना अगदीच दुर्लक्षित करूनही चालणार नाही. भारतभूमीवर आर्य आले आणि आर्यांनी चार वेद निर्माण केले इथूनच हिंदू संस्कृतीची सुरुवात झाली असं आपण ऐकत, वाचत आलेला इतिहास सांगतो. एकूण वेद चारच आहेत अशीच आजपर्यंत एक समजूत असली तरीही जागतिक कीर्तीचे विद्वान प्रो. एफ. मॅक्सम्युलर यांच्या "हाइम्स ऑफ अथर्व वेद" या महाग्रंथात त्यांनी 'असूरवेद', 'सर्पवेद', 'गंधर्ववेद' आणि 'पिशाच्चवेद' असे आणखी चार वेद भारतात अस्तित्वात होते हे दाखवून दिलेले आहे. भारताचा सांस्कृतिक इतिहास आज जसा सांगितला जातो तसा तो नाही आणि त्यात फार मोठी लपवाछपवी आहे हे आत्तापर्यंत अनेक संशोधकांनी सप्रमाण मांडलेलं आहे. आर्यांच्याही आधी अस्तित्वात असलेल्या आणि एक प्रगत समाजव्यवस्था असणाऱ्या अनार्यांचा आपण कधी विचारच नाही करत. आर्यांच्या आधीही आणखी काही संस्कृती भारतात होत्या आणि त्यांच्याकडून आर्यांनी लिहिलेल्या या चार वेदांपूर्वी आणखीही काही वेद खरंच लिहिले गेले नसतील कशावरून? अनार्यांच्या या सांस्कृतिक संहिता कालौघात नष्ट केल्याने किंवा दडपून टाकल्याने कदाचित आर्यांना आपलं सांस्कृतिक वर्चस्व निर्माण करता आलं असेल का? असे प्रश्नच खरं तर अंगावर शहारे आणतात. संजय सोनवणी यांनी याच विषयाला केंद्रस्थानी ठेवून त्यांची ही "असूरवेद" कादंबरी लिहिली आहे. आपलं सांस्कृतिक वर्चस्व अबाधित राखण्यासाठी आजही अखंड सावध असणाऱ्या आर्यांच्याच हाती जर अचानकपणे अनार्यांचा एखादा वेद लागला तर काय होईल? त्या वेदात हिंदू धर्मातील प्रथा-परंपरांना छेद देणाऱ्या काही गोष्टी असतील तर काय होईल? आपल्या सांस्कृतिक वर्चस्वाच्या आड येणाऱ्या कोणाचीही गय न करणारे आर्य यावर कशी प्रतिक्रिया देतील? यांची उत्तरे देणारी संजय सोनवणी यांची "असूरवेद" ही काल्पनिक कादंबरी! सोनवणींच्या या "असूरवेद"मधून वाचकाच्या सर्व परंपरागत समजुतींना धक्के तर बसतातच परंतु वाचक विचारात देखील पडतो. पंढरपूर, पांडुरंग, पुंडलिक यांवरील कादंबरीतील चर्चा तर सर्वांत जास्त धक्कादायक!! धर्माच्या नावाखाली उभ्या केलेल्या जातियवादाच्या भिंतीही लेखकांनी "असूरवेद"मधून पाडायचा धाडसी प्रयत्न केला आहे. आपल्या सर्व सांस्कृतिक श्रद्धा उद्ध्वस्त करणारी, अतिशय स्फोटक तितकीच थरारक आणि रोमांचकारी, वाचकाला खिळवून ठेवणारी एक काल्पनिक कहाणी म्हणजे ही संजय सोनवणी यांची कादंबरी "असूरवेद"!!

एखाद्या थ्रिलर चित्रपटाला शोभेल अशी कथेची सुरुवात!!सुरेश जोशी या भारतातील एका प्रसिद्ध इतिहास संशोधकाला अगदी अनपेक्षितपणे लागलेल्या एका शोधाने या कादंबरीची सुरुवात होते. आपल्या आयुष्यातील ४० वर्षांहून जास्त काळ महाराष्ट्राच्या खेडोपाडी हिंडून प्राचीन शिलालेख, प्राचीन मानवी वस्त्यांचे अवशेष, पाषाण युगापासून ते लोह युगापर्यंत सापडणारी हत्यारे शोधण्यासाठी जीवाचे रान करणारे हे सुरेश जोशी. आपल्या कारकिर्दीत लावलेल्या अनेक शोधांमुळे त्यांना जगभर प्रसिद्धी मिळाली असली तरीही सनातन वैदिक धर्माचे समाजावरील वर्चस्व कायम रहावे यासाठी काम करणाऱ्या एका संस्थेसाठी ते गुप्तपणे काम करत असतात आणि वैदिक धर्माचे महत्व कमी होईल असे संशोधन जगापुढे येऊच नये असे काही प्रयत्नही त्यांनी वेळोवेळी केलेले असतात. परंतु एके दिवशी त्यांच्या हाती एक धक्कादायक गोष्ट लागते, एक अतिशय प्राचीन 'बाड' म्हणजेच 'हस्तलिखित'! ते अतिप्राचीन हस्तलिखित वाचून तेही हादरून जातात. हिंदू संस्कृतीचा अर्थ बदलणारा पुरावा त्यांच्या हाती सापडला आहे याची जाणीव त्यांना होते आणि इथून सुरू झालेल्या थरारक घटनाक्रमात वाचक अडकत जातो. जोशींना सापडलेला तो ऐतिहासिक दस्तावेज जनतेपुढे येण्याआधीच त्यांचा राहत्या घरीच रहस्यमय पध्दतीने खून होतो. पोलिसांकडून जोशींना मूर्तीतस्कर ठरवलं जातं आणि याच हस्तलिखितापाई अमेरिकेत राहणाऱ्या जोशींच्या मोठ्या मुलावर प्राणघातक हल्ला होतो. कथेतील इथून पुढे घडणाऱ्या घटना अतिशय वेगवान आहेत. ज्यामधे नंतर कादंबरीतील इतर पात्रांचा समावेश होतो. जोशींची मुलगी सायली आणि तरुण इतिहास संशोधक गौतम कांबळे ही त्यातील मुख्य पात्रे. मृत्यूपूर्वी जोशी 'असूर वरूण' या नावाने एक दुवा मागे ठेऊन जातात ज्यावरून सायली आणि गौतमचा एक थरारक प्रवास चालू होतो. हे 'असूर वरुण' काय आहे? जोशींचा खून का व कोणी केला? या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी चालू झालेला सायली आणि गौतमचा शोध वाचकाला अक्षरशः खिळवून ठेवतो. याचं सारं श्रेय संजय सोनवणी यांनाच!! ब्राह्मणी समाजाचं प्रतिनिधीत्व करत असणारी सायली आणि मागास समाजातील गौतम, धर्माविषयीची दोन विरुध्द टोकाची मते असणाऱ्या या दोन व्यक्ती एका अज्ञात रहस्याच्या मागावर निघतात. या प्रवासात सायली आणि गौतम यांच्यात होणारी बौद्धिक चर्चाही आपल्यासमोर अनेक प्रश्न घेऊन येते. हिंदू आणि सनातन वैदिक धर्म एकच आहेत का? आर्य कुठून आले? ते जेते होते की शरणार्थी? शैव नक्की कोण होते? सुर आणि असुर म्हणजे नेमके काय? हा 'असूर वरुण' कोण होता? रामायण, महाभारत यांमध्ये लिहिलेल्या कोणत्या गोष्टी खऱ्या आणि कोणत्या नंतर घुसवलेल्या? पंढरपूर हे नाव विठ्ठलामुळे मिळालं की पुंडलिकामुळे? मग पुंडलिक कोण होता? विठ्ठल लोकजनांचा देव होता की आणखी कोणी? पौन्ड्रिक, पुंडरीक, पांडुरंग ही नावे नेमके काय सुचवतात? यांचा परस्पर काय संबंध? पुंडलिकाची समाधी म्हणजे शिवालय आहे का? हरी-हर ऐक्य साधण्यासाठी पांडुरंग महात्म्य तयार करण्यात आले काय? अशा काही प्रश्नांवरील चर्चा वाचकाला सुन्न करतात. शेवटी सायली आणि गौतमचा हा शोध पूर्ण होतो का? जोशींना समजलेलं रहस्य जगापुढे आणण्यात ते दोघे यशस्वी होतात का? या प्रश्नांच्या उत्तराने या थरारक आणि रोमहर्षक कादंबरीचा शेवट होतो. कादंबरीतील सर्वच गोष्टी जरी आपल्याला पटत नसल्या तरी एक अतिशय रहस्यमय, रोमांचक आणि थरारक कादंबरी वाचल्याचं समाधान नक्कीच मिळतं.

काल्पनिक-थ्रिलर कथांची आवड असणाऱ्यांनी आवर्जून वाचावी अशी कादंबरी "असूरवेद"!!






संदीप प्रकाश जाधव


Sunday, July 10, 2022

"वंशवृक्ष"

 



लेखक : डॉ. एस. एल. भैरप्पा

प्रकाशक : मेहता पब्लिशिंग हाऊस

मराठी अनुवाद : सौ. उमा कुलकर्णी

पृष्ठे- ३२२, मूूल्य- ३०० रुपये


साधारणपणे १.५ वर्षांपूर्वी कोणीतरी एस. एल. भैरप्पांची "साक्षी" ही कादंबरी मला वाचायला सुचवली होती. 'साक्षी' नंतर भैरप्पा असं काही माझ्या डोक्यात बसले की त्यांची मिळतील ती पुस्तके संग्रही घेण्यास मी सुरुवात केली. आज भैरप्पांची जवळपास १०-१२ पुस्तके माझ्या संग्रही आहेत आणि ही यादी अशी वाढतच जाईल यात शंकाच नाही. 'साक्षी' नंतर 'आवरण', 'उत्तरकांड', 'पारखा', 'परिशोध', 'तडा' आणि 'सार्थ' हे माझ्या वाचनात आलेलं भैरप्पांचं इतर साहित्य! या प्रत्येक पुस्तकातील कथांचा, विषयांचा आवाकाच इतका मोठा आहे की तो वाचण्याच्या अनुभव शब्दांत न सांगता येण्यासारखा आणि प्रत्येक वाचकाने तो स्वतः अनुभवला पाहिजे असाच! माझ्याबाबतीत सांगायचं झालं तर भैरप्पांचं यातील प्रत्येक पुस्तक एक वाचक म्हणून मला त्यांच्या साहित्याच्या आणखीनच प्रेमात पाडत गेलं. भैरप्पांच्या अशाच दर्जेदार पुस्तकांच्या पंक्तीतील "वंशवृक्ष" ही कादंबरी मी आज वाचून पूर्ण केली. धर्म आणि नात्यांची गुंतागुंत दाखवणारी या कादंबरीची कथा. सुरुवातीला थोडीशी कंटाळवाणी वाटणारी या कादंबरीची कथा काही पानांनातर मात्र वाचकाला असं काही घेरून टाकते की पुस्तक पूर्ण वाचून झाल्याशिवाय खाली ठेववत नाही. धर्मानुसार आचरण करणारे श्रीनिवास श्रोत्री आणि इतिहास संशोधनात स्वतःला पूर्णपणे झोकून देणारे सदाशिवराव ही या कथेतील मुख्य पात्रे. एका बाजूला अखंड वेदाभ्यासात बुडालेले आणि गृहस्थाश्रमाचा मुळ उद्देश हा फक्त "वंशवृद्धी"च आहे, पती-पत्नी नातेसंबंध हे पुत्रप्राप्ती आणि पर्यायाने वंशवेल वाढविण्यासाठी तसेच धार्मिक विधीला जोडीदार मिळावा यासाठीच असते असं मानणारे हे श्रीनीवास श्रोत्री. तर दुसऱ्या बाजूला फक्त वंशवेलीच्या माध्यमातूनच या जगात आपण शिल्लक राहतो, आपली ओळख राहते या संकल्पनेवर विश्वास नसणारे, सतत पुस्तकांमधे रममाण होणारे, संशोधन करून लहिलेली पुस्तके हीच आपली खरी वंशवेल आहे असं मानणारे सदाशिवराव. अपत्त्यावर पहिला अधिकार पित्याचा की मातेचा? बीजाचा की क्षेत्राचा? या दोन प्रश्नांच्या उत्तराच्या शोधात चालू झालेल्या कादंबरीच्या या कथेला श्रीनिवास श्रोत्री यांची पत्नी भागीरथम्मा, घरकाम करणारी लक्ष्मी, इतिहास संशोधक सदाशिरावांची पत्नी नागलक्ष्मी, सदाशिवरावांच्या संशोधनात त्यांना मदत करणारी करुणारत्ने, परदेशात शिक्षण घेऊन आलेला साहित्याचा प्राध्यापक सदाशिवरावांचा भाऊ राज, श्रीनिवास श्रोत्री यांचा मुलगा नंजुंड आणि सून कात्यायनी या सर्वांच्या नातेसंबंधाची पार्श्वभूमी आहे. श्रीनीवास श्रोत्री आणि त्यांच्या कुटुंबात होणाऱ्या चढ उतारात वाचक ओढला जाऊन त्या कथेसोबतच नकळत त्याचाही प्रवास चालू होतो. कथेच्या एका टप्प्यावर तर वाचक अक्षरशः सुन्न होऊन जातो आणि नेहमीप्रमाणेच वाचकाला विचारात पाडून भैरप्पा या कथेचा शेवट करतात. सनातन धर्म पद्धती विरुद्ध बुद्धिवाद यांच्यातलं द्वंद्व आपल्या कथेतून रेखाटत असताना या द्वंद्वात विजयी कोण झाले याचा निर्णय भैरप्पांनी वाचकांवर सोडला आहे. भैरप्पांच्या या कादंबरीच्या कथेचा काळ आहे पहिल्या महायुद्धानंतरचा. कपिला नदीला आलेल्या पुरात श्रीनिवास श्रोत्रींचा तरुण मुलगा नंजुंड वाहून जातो जिथून या कथेची सुरुवात होते. नंजुंडच्या पश्चात त्याच्या तरुण पत्नीचा स्वतःच्या मुलीप्रमाणे सांभाळ करणाऱ्या श्रोत्रींच्या एका निर्णयामुळे कथानकाला वेगळे वळण लागायला सुरुवात होते. अनपेक्षित झालेल्या मृत्यूने नंजुंडचं शिक्षणही थांबून जातं त्यामुळे आपल्या पतीचं अपूर्ण राहिलेलं काम मला पुढचं शिक्षण घेऊन पूर्ण करायचं आहे या कात्यायनीच्या इच्छेला श्रीनिवास श्रोत्रींनी दिलेला होकार या कथेत पुढे येऊ घातलेल्या वादळाची पहिली पायरी आहे. म्हैसूरच्या कॉलेजमधे शिकायला जाणारी श्रोत्रींची विधवा सून कात्यायनी त्याच कॉलेजमधे प्राध्यापक असणाऱ्या सदाशिवरावांचा भाऊ राजच्या प्रेमात पडते. तर दुसरीकडे सदाशिवरावांच्या संशोधनात त्यांना मदत करणाऱ्या करुणारत्ने आणि सदाशिवरावांमधे वाढलेली जवळीक. या दोन गोष्टींमुळे या कथेत जो धर्म-अधर्म, निती-अनिती आणि भावनिक गुंतागुंतींचा धुरळा उडतो तो वाचकाला सुन्न करून जातो. राजच्या प्रेमाखातर स्वतःच्या मुलाचा त्याग करणारी कात्यायनी आणि आपल्या संशोधनावरील प्रेमाखातर आपल्या पत्नीचा त्याग करणारे सदाशिवरावांचं वागणं चुकीचं वाटत असूनही आपल्याला मनाच्या एका कोपऱ्यात कुठेतरी त्यांच्याबद्दल सहानुभूती वाटतच राहते ज्याचं श्रेय जातं सर्वस्वी भैरप्पांना, त्यांनी कथेतून उभ्या केलेल्या वातावरणाला! हे जरी खरं असलं तरीही कात्यायनीचा मुलगा चिनी आणि सदाशिवरावांची पत्नी नागलक्ष्मी यांच्याबद्दल वाचकाला शेवटपर्यंत वाईट वाटतच राहतं. असंच वाचकाला सोबत घेऊन थोडं फ्लॅशबॅक आणि थोडं वर्तमान अशी ही कथा पुढे सरकत राहते. सुन्न मनाने कथेसोबत जोडला गेलेला वाचक दोन्ही कुटुंबातील कोण व्यक्ती चुकीची आणि कोण बरोबर या विचारात हरवलेला असताना कथेच्या एका वळणावर भैरप्पा एका जबरदस्त धक्क्याने त्याला विचारांच्या खाईत लोटून देतात जिथून तो अनुत्तरितच परत येतो. भैरप्पांनी ज्या पद्धतीने कथेचा शेवट केला आहे त्याला खरोखरच तोड नाही. या मूळ कन्नड कादंबरीतील कथेचा सौ उमा कुलकर्णी यांनी केलेला हा अनुवाद पुस्तकात वाचनेच योग्य!

वंश सातत्त्याच्या कल्पनेला छेद देणारी आणि आवर्जून वाचावी अशी कादंबरी "वंशवृक्ष"!






संदीप प्रकाश जाधव


Friday, July 8, 2022

"बँको"

 



लेखक : हेन्री शॅरीयर

प्रकाशक : श्रीराम बुक एजन्सी

मराठी अनुवाद : रवींद्र गुर्जर

पृष्ठे- १७५, मूूल्य- १५० रुपये

Wednesday, June 29, 2022

"संभवामि युगेयुगे"

          


लेखक : अजिंक्य कुलकर्णी

प्रकाशक : शिवसमर्थ सेवा प्रकाशन

पृष्ठे- ३०६, मूूल्य- ३६० रुपये


'टाईम ट्रॅव्हल' अर्थातच 'कालभ्रमण', शास्त्रीयदृष्टीने सिध्द झालेली पण प्रत्यक्षात शक्य नसणारी अशी गोष्ट. प्रत्येक माणसाचं कुतूहल जागं करणाऱ्या या कल्पनेवर आधारित बरेच चित्रपट, मालिका, कथा आपण पाहिल्या-वाचल्या आहेत जिथे वर्तमानकाळातून भविष्यकाळात आणि भूतकाळात जाऊन येणारा एखादा नायक आपली मती गुंग करतो. आज एखाद्याला 'कालभ्रमण' करून कोणत्या काळात जायला आवडेल असा प्रश्न विचारला तर प्रत्येकाचं उत्तर हे वेगळं असू शकतं पण माझ्यासारख्या इतिहासप्रेमी माणसाचं उत्तर एकच असेल ते म्हणजे 'छत्रपती शिवरायांचा काळ'!!  आज ३५० वर्षांहून जास्त काळ लोटूनही ज्यांच्या फक्त नावानेच आपल्यात एक ऊर्जा निर्माण होते अशा युगपुरुषाचं दर्शन जर आपल्याला प्रत्यक्ष घेता आलं तर? छत्रपती शिवाजी महाराज, संभाजी महाराज यांना प्रत्यक्ष लढाई करताना आपल्याला पाहता आलं तर? बाजीराव पेशव्यांसारख्या रणधुरंधर सेनानीला रणांगणावर तांडव करताना आपल्याला प्रत्यक्ष पाहता आलं तर? छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा अकाली मृत्यू आणि संभाजी महाराजांचा फितुरीमुळे झालेला शेवट या घटना कालभ्रमण करून आपण बदलू शकलो तर? भूतकाळात जाऊन स्वराज्याचा इतिहास जर आपण बदलू शकलो तर आज आपला वर्तमान काय असता? अशा विचारांनीच आपल्या अंगावर शहारे येतात. जरी या गोष्टी प्रत्यक्षात शक्य नसल्या तरी 'टाईम ट्रॅव्हल' ची ही कल्पनाच अफलातून वाटते. लेखक अजिंक्य कुलकर्णी यांनी 'कलभ्रमणाच्या' याच कल्पनेला केंद्रस्थानी ठेऊन,  शिवरायांपासून ते पानिपतपर्यंतचा मराठ्यांचा गौरवशाली इतिहास आणि कालभ्रमण या दोन धाग्यांना पकडून लिहिलेली ही एक भन्नाट काल्पनिक कादंबरी "संभवामि युगेयुगे"! आजपर्यंत कधी वाचनात न आलेलं असं या कादंबरीचं रोमांचकारी कथानक! पानापानावर वाढत जाणारा थरार आणि क्षणाक्षणाला रोमांच उभे करणाऱ्या घटनांतून अजिंक्य कुलकर्णी यांनी साकारलेला हा कल्पनाविष्कार आपल्याला एका वेगळ्याच जगात घेऊन जातो. अजिंक्य कुलकर्णी यांनी या काल्पनिक कथेसाठी निवडला आहे पानिपतचा महासंग्राम! अहमदशाह अब्दाली सोबत मराठ्यांनी लढलेलं पानिपतचं युद्ध हिंदुस्थानच्या कपाळावरील भळभळती जखम आहे. हिंदुस्थानच्या सुरक्षेसाठी पानिपतावर मराठे प्राणपणाने लढले पण दुर्दैवाने त्या युद्धात मराठ्यांचा पराभव झाला आणि हिंदुस्थानचे पुढचे भविष्यच बदलून गेले. पण विचार करा जर मराठे पानिपतावर हरलेच नसते तर? छत्रपती शिवाजी महाराज, बाजीराव पेशवे, भाऊसाहेब, विश्वासराव, होळकर, शिंदे, नानासाहेब इतिहासातील सर्व मराठा सरदारांसोबत पानिपतच्या रणभूमीवर अब्दालीविरुद्ध एकत्र उभे राहिले असते तर? छत्रपती शिवराय आणि बाजीराव पेशवा दोघांनी मिळून जर अब्दालीचा पराभव केला असता तर? जरी या 'तर' ला आज काहीच अर्थ नसला तरी अजिंक्य कुलकर्णी यांनी त्यांच्या या काल्पनिक कादंबरीतून प्रत्येक इतिहासप्रेमीच्या मनाला हात घातला आहे. वाचक अक्षरशः हरवून जावा अशी ही कादंबरी "संभवामि युगेयुगे"!

तर कादंबरीची सुरुवात होते ऋषभ या इतिहासप्रेमी तरुणाच्या एका शोधापासून! असं म्हणतात की पानिपतच्या युद्धात महाराष्ट्रातील प्रत्येक घरातून एकजण कामी आला होता आणि हेच डोक्यात ठेऊन आपल्या घराण्यातील कोणते पूर्वज पानिपतावर गेले होते का याचा शोध घेणारा हा ऋषभ! त्याचा हा शोध त्याला पुण्याहून नाशिकला घेऊन येतो आणि याचवेळी भारत-पाकिस्तान दरम्यान चालू असलेल्या युद्धात अशा काही घटना घडतात की ऋषभच्या डोक्यातील इतिहास त्याला आपल्यासोबत थेट इ.स. १७६० मधे घेऊन जातो. इ. स. १७६० हा काळ मराठ्यांच्या, स्वराज्याच्या आणि पर्यायाने हिंदुस्थानच्या इतिहासातील खूप धामधुमीचा काळ. अटकेपार झेंडे लावून अखंड हिंदुस्थानावर वचक बसवलेल्या मराठा साम्राज्याच्या कसोटीचा हा काळ. ऋषभ जेव्हा या काळात पोहचतो तेव्हाची परिस्थिती अतिशय स्फोटक असते. काही दिवसांपूर्वीच दत्ताजी शिंदेसारख्या मातब्बर सरदाराची झालेली हत्या आणि त्यामुळे नजीब खान, कुतुबजंग, अहमदशाह अब्दालीवर चिडलेलं मराठा सैन्य! याच मनःस्थितीत सदाशिवराव भाऊंच्या नेतृत्वाखाली अनेक पराक्रमी मराठा सरदार नजीब खान आणि अब्दालीचा बिमोड करण्यासाठी उत्तरेकडे, दिल्लीच्या रोखाने निघतात. 'कालभ्रमण' करून भूतकाळात नेमका या मोहिमेच्या वेळीच आलेल्या ऋषभला मग एकामागून एक धक्के बसायला चालू होतात. भाऊंची ही मोहिम पुढे सरकण्यापूर्वीच ऋषभ भविष्यातील घडणाऱ्या घटना त्यांना सांगून इतिहासाची उलथापालथ करून टाकतो. कथेच्या या टप्प्यावर वाचक जो या कथेत गुरफटून जातो तो अगदी शेवटपर्यंत! प्रत्येक पानावर वाचक अक्षरशः भारावून जातो कारण इतिहासाची झालेली ही उलथापालथ फक्त इथेच नाही थांबत तर दोन्ही बाजूंनी कालभ्रमण करून आलेल्या इतरही अनेक व्यक्तिरेखा या कथेत सामील होतात. पानिपतच्या रणभूमीवर एकीकडे उभा असतो ३५५ वर्षें भविष्यात आलेला तैमूर, १३ वर्षें भविष्यात आलेला नादिरशाह, १०३ वर्षें भूतकाळात आलेला जॉन निकोलसन आणि स्वतःच्याच काळात असणारा अहमदशाह अब्दाली! तर दुसऱ्या बाजूला हिंदुस्थानचे रक्षण करण्यासाठी पुन्हा एकदा या भूमीवर अवतरतात साक्षात छत्रपती शिवाजी महाराज आणि ज्यांना साथ असते ती २० वर्षें भविष्यात आलेल्या रणधुरंधर बाजीराव पेशव्यांची, सोबतच सारा हिंदुस्थान!! एकाबाजूला हिंदुस्थानचा घास घेण्यासाठी आलेल्या परकीय सत्ता तर दुसरीकडे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नेतृत्वाखाली एकछत्री हिंदुस्थान! कथेच्या शेवटी या लढाईचा निकाल काय लागू शकतो याची वाचकाला आधीच जाणीव होत असली तरीही अस्तित्वासाठी चालू झालेल्या या लढाईच्या रक्तरंजित आणि काल्पनिक इतिहासातून बाहेरच येऊ नये अशी काहीशी भावना आपल्या मनात येते.

अजिंक्य कुलकर्णी यांचा, प्रत्येकाने आवर्जून वाचावा असा एक जबरदस्त कल्पनाविष्कार "संभवामि युगेयुगे"!





संदीप प्रकाश जाधव


"मंत्रावेगळा"

  लेखक : ना. सं. इनामदार प्रकाशक : कॉन्टिनेन्टल पब्लिकेशन पृष्ठे- ६५०, मूूल्य- ५०० रुपये सह्याद्रीचा श्वास आणि पेशवाईचा रक्तरंजित इतिहास: ना...